زشت و زیبا
روزنامه زشت و زیبا | هفتهنامه مصور سیاسی و اجتماعی عصر مشروطه
روزنامه زشت و زیبا از نشریات مصور، سیاسی و اجتماعی عصر مشروطه بود که به مدیریت و تحت نظر فتحالممالک در تهران تأسیس شد و در سال ۱۳۲۵ قمری، برابر با ۱۹۰۷ میلادی، با چاپ سنگی انتشار یافت. نظامالاسلام بهبهانی نیز در انتشار این روزنامه با فتحالممالک همکاری داشت و در شماره سوم نام او به عنوان معاون درج شده است.
زشت و زیبا به صورت هفتگی منتشر میشد و علاوه بر مطالب سیاسی و اجتماعی، موضوعات مذهبی و تصاویر شخصیتهای تاریخی و سیاسی را نیز دربر میگرفت. این روزنامه وابسته به انجمن اتحادیه طلاب بود و انتشار آن با سالهای نخست استقرار نظام مشروطه در ایران همزمان شد.
شماره نخست روزنامه در ۲ جمادیالثانی ۱۳۲۵ قمری، برابر با ۱۳ ژوئیه ۱۹۰۷ میلادی منتشر شد. در یکی از نقلهای اولیه، تاریخ ۲ جمادیالثانی ۱۳۲۰ قمری نیز برای شماره نخست ذکر شده است، اما با توجه به سایر اطلاعات ارائهشده درباره سال تأسیس و معادل میلادی، تاریخ ۱۳۲۵ قمری با مجموعه اطلاعات متن سازگارتر است.
از این روزنامه بیش از سه شماره شناخته نشده است. ادوارد براون نیز نوشته است که شمارههای اول، دوم و سوم زشت و زیبا را در اختیار داشته است.
هر شماره در هشت صفحه و در قطع ۷ و یکچهارم در ۱۲ اینچ منتشر میشد. بهای اشتراک سالانه آن در تهران ۳۰ قران بود و مشترکان سایر شهرها علاوه بر مبلغ اشتراک، هزینه پست را نیز پرداخت میکردند.
یکی از ویژگیهای مهم زشت و زیبا استفاده از تصویر بود. روزنامه وعده داده بود که تصاویر بزرگان و مشاهیر جهان را در صفحه اول و تصاویر علما، وزرا، وکلا و دیگر شخصیتهای معاصر را در صفحات خود منتشر کند. همین ویژگی، زشت و زیبا را در میان نشریات مصور آغاز دوره مشروطه قابل توجه میسازد.
در شمارههای دوم و سوم، تصاویری با موضوعات تاریخی و مذهبی نیز دیده میشود؛ از جمله تصویر موسی در کوه طور و سلیمان بن داود با تاج بر سر. همچنین تصاویر برخی رجال معاصر، از جمله نایبالسلطنه و فرمانفرما، در آن به چاپ رسیده است.
بخشی از مطالب روزنامه با عنوان «زشت و زیبا» منتشر میشد و مسائل سیاسی، اجتماعی و مذهبی روز را مورد توجه قرار میداد. در شماره سوم نیز نام انجمنها و مدارسی که در جشن نخستین سال مشروطه و مجلس شرکت کرده بودند درج شده است. طبق گزارش روزنامه، بیش از چهل انجمن و نزدیک به سی مدرسه در این مراسم حضور داشتند. این گزارش از جهت شناخت گسترش انجمنها و مدارس جدید در نخستین سالهای مشروطه دارای اهمیت تاریخی است.
عمر انتشار زشت و زیبا کوتاه بود، اما انتشار آن در فضای پرتحرک مطبوعاتی سالهای آغاز مشروطیت، استفاده از چاپ سنگی و تصویر و همچنین ارتباطش با انجمن اتحادیه طلاب، این نشریه را به نمونهای قابل توجه از مطبوعات مصور عصر مشروطه تبدیل کرده است.
فتحالممالک
فتحالممالک مدیر و مسئول اصلی انتشار روزنامه زشت و زیبا بود. در منابع ارائهشده، این روزنامه به عنوان نشریهای «به دبیری و تحت نظر فتحالممالک» و در منبع دیگر «به مدیریت و تحت نظر فتحالممالک» معرفی شده است.
او در سال ۱۳۲۵ قمری انتشار این هفتهنامه مصور را در تهران آغاز کرد. زشت و زیبا با پرداختن به موضوعات سیاسی، اجتماعی و مذهبی و انتشار تصاویر شخصیتهای تاریخی و معاصر، از فضای آزادی مطبوعاتی ایجادشده پس از انقلاب مشروطه بهره میبرد.
اطلاعات ارائهشده درباره زندگی شخصی، تحصیلات، تاریخ تولد و درگذشت یا دیگر فعالیتهای مطبوعاتی فتحالممالک محدود است؛ بنابراین برای حفظ دقت تاریخی، از افزودن اطلاعات تأییدنشده درباره زندگی او خودداری میشود.
نظامالاسلام بهبهانی
نظامالاسلام بهبهانی نیز با روزنامه زشت و زیبا همکاری داشت و در شماره سوم نام او به عنوان معاون روزنامه ذکر شده است. وی از بستگان سید عبدالله بهبهانی معرفی شده است.
اطلاعات موجود در منابع ارائهشده درباره میزان و مدت همکاری نظامالاسلام بهبهانی با این نشریه محدود است؛ با این حال، درج نام او در شماره سوم نشاندهنده مشارکت وی در دوره کوتاه انتشار زشت و زیباست.
مشخصات روزنامه
نام روزنامه: زشت و زیبا
مدیر: فتحالممالک
همکار و معاون: نظامالاسلام بهبهانی
محل انتشار: تهران
دوره تاریخی: اواخر قاجار / عصر مشروطه
سال انتشار: ۱۳۲۵ قمری / ۱۹۰۷ میلادی
تاریخ شماره نخست: ۲ جمادیالثانی ۱۳۲۵ قمری / ۱۳ ژوئیه ۱۹۰۷
ترتیب انتشار: هفتگی
تعداد صفحات: ۸ صفحه
شیوه چاپ: چاپ سنگی
قطع: ۷ و یکچهارم × ۱۲ اینچ
موضوع: سیاسی، اجتماعی و مذهبی
ویژگی: مصور
وابستگی: انجمن اتحادیه طلاب
شمارههای شناختهشده: شمارههای ۱، ۲ و ۳
اشتراک سالانه در تهران: ۳۰ قران
اشتراک سایر شهرها: ۳۰ قران بهاضافه هزینه پست