کوشش

روزنامه کوشش | روزنامه سیاسی و خبری به مدیریت شکرالله صفوی

روزنامه کوشش از نشریات سیاسی، خبری و اجتماعی ایران بود که در سال ۱۳۰۱ خورشیدی به مدیریت شکرالله صفوی در تهران تأسیس شد. این روزنامه فعالیت خود را در سال‌های پایانی حکومت قاجار آغاز کرد و انتشار آن در دوره رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی نیز ادامه یافت.

کوشش در سال‌های نخست به‌صورت هفته‌ای سه شماره منتشر می‌شد، اما از آغاز سال ششم انتشار به روزنامه‌ای یومیه تبدیل شد. این نشریه علاوه بر انعکاس اخبار داخلی و خارجی، گزارش‌های مجلس شورای ملی، قوانین مصوب، تحولات سیاسی و آگهی‌های رسمی را منتشر می‌کرد.

روزنامه کوشش در طول فعالیت خود از نشریات باسابقه تهران به شمار می‌رفت و مدیریت آن برای چندین دهه با شکرالله صفوی، روزنامه‌نگار و نماینده مجلس شورای ملی، بود.

تأسیس و دوره‌های انتشار روزنامه کوشش

نخستین شماره روزنامه کوشش در ماه جدی (دی) ۱۳۰۱ خورشیدی در تهران منتشر شد. این نشریه در آغاز هفته‌ای سه شماره، در چهار صفحه و با چاپ سربی انتشار می‌یافت.

این شیوه انتشار تا پایان سال پنجم ادامه داشت. از آغاز سال ششم، روزنامه کوشش به‌صورت یومیه، هفته‌ای شش شماره، با قطع بزرگ‌تر و حروف ریزتر منتشر شد. در این دوره، هر شماره چهار صفحه داشت و مطالب هر صفحه در هفت ستون تنظیم می‌شد.

در بالای عنوان روزنامه، آیه قرآنی «لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ» به‌عنوان شعار نشریه درج می‌شد.

بهای اشتراک روزنامه در آغاز انتشار، سالانه یکصد ریال و شش‌ماهه ۵۵ ریال تعیین شده بود و قیمت تک‌شماره نیز در منبع بیست دینار ذکر شده است.

بر اساس کتاب «تاریخ جراید و مجلات ایران»، روزنامه کوشش در ۱۲ آبان ۱۳۳۱ خورشیدی، شماره مسلسل ۷۶۹۵ از سال سی‌ام انتشار خود را در چهار صفحه و با قطع بزرگ منتشر کرده بود.

منابع دیگر، دوره‌های انتشار این نشریه را تا سال ۱۳۵۳ خورشیدی ثبت کرده‌اند. بنابراین، فعالیت کوشش پس از درگذشت شکرالله صفوی نیز ادامه داشته و در آخرین دوره، محمدعلی نجفی سردبیری آن را بر عهده داشته است.

روزنامه کوشش و جنبش جمهوری‌خواهی

یکی از بخش‌های قابل‌توجه تاریخ روزنامه کوشش، مواضع سیاسی آن در سال‌های پایانی سلطنت قاجار است.

در شماره‌ای از روزنامه که در منبع تاریخی با عنوان شماره ۲۳ سال دوم معرفی شده، سرمقاله‌ای با عنوان «قیام ملی» منتشر شده است. این مقاله با انتقاد از سلطنت قاجار، از جنبش جمهوری‌خواهی و تغییر نظام حکومتی حمایت می‌کرد.

سرمقاله با این عبارت آغاز می‌شد:

«برخلاف آراء سخیفه معدودی کهنه‌پرست و متعصبین رسوم عصر جاهلیت و درباریان حامی سلطنت […] نهضت ملی با قیافه جدی […] شروع شد.»

در همان شماره، مطلب دیگری با عنوان «پیشنهاد مهم» به هزینه‌های سالانه خانواده سلطنتی اختصاص داشت. نویسنده با مقایسه این هزینه‌ها با بودجه وزارت معارف و اوقاف، از نمایندگان دوره پنجم مجلس شورای ملی خواسته بود اعتبارات پرداختی به خانواده سلطنتی را حذف کنند.

این مطالب نشان‌دهنده موضع انتقادی روزنامه کوشش نسبت به سلطنت قاجار و حمایت آن از جریان جمهوری‌خواهی در آن مقطع تاریخی است.

انتشار سرود و مارش جمهوری در روزنامه کوشش

در همان شماره، اشعاری با عنوان‌های «سرود جمهوری» و «مارش جمهوری» منتشر شده بود که از تغییر نظام سلطنتی و برقراری جمهوری حمایت می‌کردند.

سرود جمهوری با این بیت آغاز می‌شد:

«به مردم این همه بیداد شد ز مرکز داد
زدیم تیشه بر این ریشه هر چه بادا باد»

در بخش دیگری از اشعار نیز آمده بود:

«از این اساس غلط، این بنای پایه بر آب
نتیجه نیست به تعمیر این خراب‌آباد»

مارش جمهوری نیز با مضامین مخالفت با سلطنت و حمایت از حکومت جمهوری منتشر شد و در بخشی از آن عبارت «پست بادا شه‌پرستی» آمده بود.

انتشار این سرودها و مقالات، از نمونه‌های بازتاب مباحث جمهوری‌خواهی در مطبوعات ایران در سال‌های پایانی حکومت قاجار است.

محتوای روزنامه کوشش

روزنامه کوشش در دوره‌های مختلف، موضوعات سیاسی، اجتماعی و خبری را پوشش می‌داد.

سرمقاله‌های روزنامه معمولاً به مسائل روز کشور، تحولات سیاسی و تصمیمات دولت اختصاص داشت. اخبار داخلی و خارجی، گزارش‌های مجلس شورای ملی و انتشار قوانین مصوب از دیگر بخش‌های ثابت آن بود.

یکی از ویژگی‌های روزنامه کوشش، انتشار گسترده آگهی‌های ثبتی و رسمی بود. پس از گسترش فعالیت ثبت عمومی در ایران، بخش قابل‌توجهی از صفحات دوم و سوم روزنامه به آگهی‌های ثبت اسناد و املاک اختصاص یافت.

در طول چند دهه انتشار، بسیاری از قوانین مصوب مجلس شورای ملی نیز در صفحات کوشش چاپ شد.

این روزنامه در دوره‌ای با جبهه استقلال ارتباط داشت و به‌عنوان نشریه‌ای خبری، سیاسی و اجتماعی وابسته به این تشکل معرفی شده است.

چاپخانه و دفتر روزنامه کوشش

روزنامه کوشش در آغاز با چاپ سربی منتشر می‌شد. در یکی از شماره‌های قدیمی، نشانی دفتر روزنامه تهران، ابتدای خیابان جلیل‌آباد و نشانی تلگرافی آن «طهران کوشش» ثبت شده است.

در سال‌های بعد، روزنامه در مطبعه سیروس به چاپ می‌رسید. این چاپخانه با کوشش و پیگیری شکرالله صفوی تأسیس و راه‌اندازی شده بود.

گسترش امکانات چاپی و افزایش شمار صفحات و ستون‌ها، امکان انتشار روزانه روزنامه را فراهم کرد.

شکرالله صفوی؛ مدیر و صاحب‌امتیاز روزنامه کوشش

شکرالله صفوی از روزنامه‌نگاران و نمایندگان مجلس شورای ملی در دوره رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی بود. او در بوشهر متولد شد و در سال ۱۳۵۰ خورشیدی در تهران درگذشت.

درباره سال تولد او در منابع اختلاف وجود دارد؛ برخی منابع سال ۱۲۷۳ خورشیدی و برخی دیگر سال ۱۲۸۲ خورشیدی را ثبت کرده‌اند.

صفوی از نوجوانی وارد فعالیت‌های مطبوعاتی شد و پس از تحصیلات مقدماتی و متوسطه، همکاری خود را با روزنامه‌های تهران آغاز کرد.

درباره زمان دریافت امتیاز روزنامه کوشش نیز اطلاعات منابع یکسان نیست. در حالی که انتشار روزنامه از سال ۱۳۰۱ خورشیدی ثبت شده، برخی منابع سال ۱۲۹۹ و برخی دیگر سال ۱۳۰۵ را زمان دریافت امتیاز آن به دست صفوی دانسته‌اند.

صفوی در سال ۱۳۱۴ خورشیدی به نمایندگی از بوشهر وارد مجلس شورای ملی شد و تا دوره شانزدهم در مجلس حضور داشت. او در مجموع هفت دوره نماینده مجلس شورای ملی بود و در دوره‌های چهارم و پنجم مجلس سنا نیز به‌عنوان سناتور تهران فعالیت کرد.

وی چندین بار ریاست انجمن مطبوعات را بر عهده داشت و در دوره محمدرضاشاه پهلوی نشان مبارزه با بی‌سوادی دریافت کرد.

در منابع تاریخی از آشنایی او با زبان‌های روسی، انگلیسی و فرانسوی نیز یاد شده است.

شکرالله صفوی بخش عمده زندگی حرفه‌ای خود را به روزنامه‌نگاری، مدیریت روزنامه کوشش و فعالیت‌های سیاسی اختصاص داد.

جمع‌بندی

روزنامه کوشش از نشریات باسابقه تهران بود که در سال ۱۳۰۱ خورشیدی به مدیریت شکرالله صفوی تأسیس شد و از انتشار سه شماره در هفته به روزنامه‌ای یومیه تبدیل گردید.

این روزنامه در سال‌های پایانی حکومت قاجار از جریان جمهوری‌خواهی حمایت می‌کرد و در دوره‌های بعد به انتشار اخبار سیاسی، گزارش‌های مجلس شورای ملی، قوانین و آگهی‌های رسمی پرداخت.

انتشار طولانی‌مدت کوشش تا دهه ۱۳۵۰ خورشیدی، آن را به یکی از منابع بررسی تحولات سیاسی، اجتماعی و مطبوعاتی ایران در دوره‌های قاجار، رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی تبدیل کرده است.

شناسنامه روزنامه کوشش

نام نشریه: کوشش
بنیان‌گذار و مدیر: شکرالله صفوی
محل انتشار: تهران
تاریخ آغاز انتشار: دی ۱۳۰۱ خورشیدی
دوره تاریخی: اواخر قاجار، رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی
زبان: فارسی
نوع نشریه: سیاسی، خبری و اجتماعی
ترتیب انتشار اولیه: هفته‌ای سه شماره
ترتیب انتشار از سال ششم: روزانه، هفته‌ای شش شماره
تعداد صفحات: چهار صفحه
شیوه چاپ: چاپ سربی
چاپخانه: مطبعه سیروس
نشانی دفتر در سال‌های نخست: تهران، ابتدای خیابان جلیل‌آباد
نشانی تلگرافی: طهران کوشش
شعار روزنامه: لیس للانسان الا ما سعی
بهای اشتراک اولیه: سالانه ۱۰۰ ریال، شش‌ماهه ۵۵ ریال
شماره مسلسل در ۱۲ آبان ۱۳۳۱: ۷۶۹۵
آخرین دوره ثبت‌شده: تا سال ۱۳۵۳ خورشیدی
سردبیر آخرین دوره: محمدعلی نجفی
وابستگی سیاسی در یکی از دوره‌ها: جبهه استقلال
موضوعات: اخبار داخلی و خارجی، مجلس شورای ملی، قوانین، مسائل سیاسی و اجتماعی، آگهی‌های رسمی