عصر جدید
روزنامه عصر جدید | متین‌السلطنه؛ روزنامه دوره قاجار و جنگ جهانی اول
روزنامه «عصر جدید» از جراید سیاسی و خبری تهران در اواخر دوره قاجار بود که به مدیریت عبدالحمیدخان متین‌السلطنه تأسیس شد. نخستین شماره آن در شنبه ۱۲ ذیقعده ۱۳۳۲ قمری، برابر با ۳ اکتبر ۱۹۱۴ میلادی، اندکی پس از آغاز جنگ جهانی اول، انتشار یافت.
عصر جدید در آغاز به صورت هفتگی منتشر می‌شد و معمولاً در ۱۲ صفحه و قطع وزیری بزرگ، با چاپ سربی در مطبعه ایران در لاله‌زار به چاپ می‌رسید. برخلاف بسیاری از روزنامه‌های آن دوره، اطلاعات مربوط به محل اداره، قیمت اشتراک و خط‌مشی نشریه در سرلوحه صفحه نخست درج نمی‌شد و این اطلاعات در صفحات داخلی آمده بود. در عنوان روزنامه، نام «عصر جدید» به خط نسخ، نام مدیر و فهرست مطالب هر شماره چاپ می‌شد.
بخش مهمی از مطالب عصر جدید به جنگ جهانی اول اختصاص داشت. اخبار جبهه‌های جنگ، تحولات سیاسی اروپا، روابط قدرت‌های درگیر و گزارش‌های مربوط به قوای آلمان، اتریش و متفقین از مطالب پیوسته روزنامه بود. در کنار آن، اخبار داخلی ایران، مذاکرات مجلس شورای ملی، وضعیت تهران، مطالب سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و ادبی نیز منتشر می‌شد.
در نخستین شماره، به جای سرمقاله‌ای معمول درباره مرام روزنامه، مطلبی با عنوان «یادداشت هفته» درباره جنگ جهانی منتشر شد. مدیر روزنامه در مطلب دیگری با عنوان «بعد از چهارده سال» به سابقه فعالیت مطبوعاتی خود اشاره کرد و نوشت که چهارده سال پیش‌تر «جریده مظفری» را در بوشهر تأسیس کرده بود. او در همین نوشته درباره تغییر شیوه روزنامه‌نگاری در ایران سخن گفت و اعلام کرد که عصر جدید بدون طرفداری از اشخاص و احزاب منتشر خواهد شد.
اداره روزنامه در تهران، خیابان علاءالدوله قرار داشت و عنوان تلگرافی آن «عصر جدید» بود. شماره تلفن اداره نیز ۲۲۴ ذکر شده است.
در شماره ششم، فرمان بی‌طرفی ایران در جنگ جهانی اول همراه با تصویر احمدشاه قاجار و دستوری از وزارت معارف خطاب به مدیران جراید درباره این موضوع منتشر شد. این اسناد از مطالب قابل توجه عصر جدید درباره موضع رسمی ایران در جریان جنگ جهانی اول بود.
عصر جدید در کنار اخبار و مقالات، آثار ادبی و ترجمه‌ها را نیز به صورت پاورقی منتشر می‌کرد. از جمله کتاب «کلید زندگی یا هزار و یک نصیحت» تألیف اعلم‌الدوله و بعدها رمان «مهر فرزندی» اثر آدولف دنری با ترجمه حبیب‌الله عین‌الملک در آن چاپ شد. در سال دوم نیز «مهر فرزندی» و رمان «مسخره درباری» با ترجمه اعلم‌الدوله به صورت پاورقی ادامه یافت.
از نویسندگان و همکاران روزنامه، علاوه بر متین‌السلطنه، نام جعفر خامنه و افراسیاب آزاد ذکر شده است.
از حدود شماره ۴۱ تغییراتی در شکل و برنامه انتشار عصر جدید پدید آمد. روزنامه از آن پس هفته‌ای سه شماره، در روزهای شنبه، سه‌شنبه و پنجشنبه منتشر می‌شد، تعداد صفحات آن در مقطعی به ۱۶ صفحه رسید و نام روزنامه با رنگ قرمز چاپ می‌شد. همچنین تصاویر و گراورهای کوچکی مرتبط با شخصیت‌ها و رویدادهای جنگ جهانی اول در آن به چاپ می‌رسید.
سال نخست عصر جدید با شماره ۶۵ در پایان شوال ۱۳۳۳ قمری خاتمه یافت و شماره نخست سال دوم در ۳ ذیقعده ۱۳۳۳ قمری منتشر شد. در سال دوم عنوان «یادداشت هفته» به «یادداشت عصر جدید» تغییر یافت و شمار صفحات برخی شماره‌ها به شش یا هشت صفحه کاهش پیدا کرد.
تداوم انتشار عصر جدید در سال‌های جنگ سبب شده است که شماره‌های آن حاوی گزارش‌های فراوانی درباره تحولات داخلی ایران و وقایع جنگ جهانی اول باشند. در یکی از شماره‌های سال دوم، سرمقاله‌ای با عنوان «بزرگترین جنگ بحری» نیز به تحولات جنگ اختصاص یافته بود.
انتشار روزنامه تا سال سوم ادامه پیدا کرد. بر اساس گزارش محمد صدر هاشمی، آخرین شماره منتشرشده، شماره ۹۹ سال سوم بود. متین‌السلطنه مقاله‌ای با عنوان «طوطی و طوطی قاضی» برای شماره صدم آماده کرده بود، اما پیش از انتشار آن به قتل رسید و انتشار عصر جدید متوقف شد.
عبدالحمید متین‌السلطنه
عبدالحمید ثقفی، ملقب به متین‌السلطنه، روزنامه‌نگار و سیاستمدار دوره مشروطه و مدیر روزنامه عصر جدید بود. او فرزند میرزا عبدالباقی اعتضادالاطباء و برادر خلیل ثقفی (اعلم‌الدوله) بود.
متین‌السلطنه تحصیلات ابتدایی خود را در دارالفنون گذراند و زبان انگلیسی را در مدرسه آمریکایی‌ها آموخت. سپس برای ادامه تحصیل به اروپا رفت و در زمینه حقوق، علوم سیاسی و مالی تحصیل کرد. او با زبان‌های انگلیسی و فرانسه آشنایی گسترده داشت و عربی و ترکی نیز می‌دانست.
فعالیت مطبوعاتی او پیش از عصر جدید آغاز شده بود. متین‌السلطنه در بوشهر در انتشار نشریاتی چون طلوع و مظفری فعالیت داشت و بعدها تجربه مطبوعاتی خود را در تأسیس عصر جدید به کار گرفت.
او در دوره دوم مجلس شورای ملی نماینده مشهد بود و در مهر ۱۲۸۹ به عنوان نایب‌رئیس دوم مجلس انتخاب شد. متین‌السلطنه از اعضای اعتدالیون بود. پس از پایان مجلس دوم نیز مدتی در وزارت مالیه فعالیت کرد و سمت خزانه‌داری کل را بر عهده داشت.
قتل متین‌السلطنه و پایان عصر جدید
در اول خرداد ۱۲۹۶ خورشیدی، برابر با ۲۲ مه ۱۹۱۷، متین‌السلطنه در محل کار خود در تهران به دست اعضای کمیته مجازات کشته شد. کمیته مجازات تشکیلاتی مخفی بود که در آن سال‌ها شماری از شخصیت‌های سیاسی و اداری را هدف قرار داد.
متین‌السلطنه پیش‌تر در عصر جدید قتل میرزا اسماعیل‌خان، رئیس انبار غله تهران، را محکوم کرده و خواهان شناسایی و مجازات عاملان آن شده بود. بر اساس گزارش کمیسری حسن‌آباد، در شب قتل، فردی ناشناس که خود را در عبا پوشانده بود به دفتر او مراجعه کرد و اظهار داشت نامه‌ای برای متین‌السلطنه دارد. اندکی بعد متین‌السلطنه در همان محل هدف قرار گرفت و کشته شد.
قتل مدیر عصر جدید عملاً به فعالیت روزنامه نیز پایان داد و شماره صدم که متین‌السلطنه برای آن مقاله آماده کرده بود، منتشر نشد.
شناسنامه
نام نشریه: روزنامه عصر جدید
مدیر: عبدالحمیدخان متین‌السلطنه (عبدالحمید ثقفی)
محل انتشار: تهران
محل اداره: خیابان علاءالدوله
آغاز انتشار: ۱۲ ذیقعده ۱۳۳۲ قمری / ۳ اکتبر ۱۹۱۴ میلادی
پایان انتشار: ۱۲۹۶ خورشیدی / ۱۹۱۷ میلادی
دوره تاریخی: قاجار، دوره احمدشاه
موضوع: سیاسی، خبری، اجتماعی، اخلاقی و ادبی
فاصله انتشار در آغاز: هفتگی
فاصله انتشار در دوره بعد: هفته‌ای سه شماره
روزهای انتشار در دوره سه‌شماره‌ای: شنبه، سه‌شنبه و پنجشنبه
شیوه چاپ: چاپ سربی
چاپخانه: مطبعه ایران، لاله‌زار
قطع: وزیری بزرگ
تعداد صفحات: در دوره‌های مختلف ۶، ۸، ۱۲ و ۱۶ صفحه
آخرین شماره: شماره ۹۹ سال سوم
همکاران: جعفر خامنه، افراسیاب آزاد
عنوان تلگرافی: عصر جدید
تلفن اداره: ۲۲۴