رهنما
روزنامه رهنما | یکی از نشریات پر اهمیت مشروطه در تهران
روزنامه رهنما یکی از نشریات مهم دوره مشروطه در تهران است که به صاحبامتیازی میرزا عبدالرحیم خان شیرازی منتشر میشد. این روزنامه از جمله جراید تأثیرگذار در ترویج اندیشههای آزادیخواهانه، سیاسی و علمی در اوایل قرن چهاردهم قمری به شمار میآید.
مشخصات انتشار روزنامه رهنما
محل انتشار: تهران، خیابان لالهزار
نوع انتشار: هفتگی
قطع: وزیری بزرگ
تعداد صفحات: ۸ صفحه
نوع چاپ: چاپ سربی
مطبعه: شاهنشاهی
تاریخ اولین انتشار:
سهشنبه ۲۶ جمادیالثانی ۱۳۲۵ قمری (۶ اوت ۱۹۰۷ میلادی)
بهای اشتراک:
- تهران: ۱۵ قران
- ولایات: ۲۰ قران
- خارج از کشور: ۲۵ قران
قیمت تکشماره:
- تهران: پنج شاهی
- سایر بلاد: سیصد دینار
ویژگیهای ظاهری و سرلوحه
سرلوحه روزنامه تصویری نمادین از یک برج در کنار عمارت، دریا، کشتی و خط آهن است که نشانهای از پیشرفت و هدایت جامعه تلقی میشود. نام «رهنما» در مرکز آن با خط نسخ درج شده و معمولاً با رنگ قرمز (و گاهی سیاه یا سبز) چاپ میشد. طراح این سرلوحه فردی به نام «ابراهیم» بوده است.
در بالای سرلوحه آیه:
«انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اما کفوراً»
و در زیر آن، مرامنامه روزنامه درج شده که بر انتشار مقالات سیاسی، علمی، اخلاقی و حقوق بینالملل تأکید دارد.
محتوای روزنامه
محتوای روزنامه رهنما عمدتاً شامل:
- سرمقالههای سیاسی و تحلیلی
- مقالات علمی و اجتماعی
- مباحث حقوق بینالملل
- نوشتههای اخلاقی و فرهنگی
- رمانهای ترجمهای (مانند «شوالیه روز»)
یکی از ویژگیهای مهم این روزنامه، انتشار تدریجی مباحث علمی و سیاسی در قالبی آموزشی و قابل فهم برای عموم مردم بوده است.
سرمقاله و رویکرد فکری
سرمقاله نخست با آیه «ادخلوا فی السلم کافه» آغاز میشود و بر وحدت، وفاق ملی و کنار گذاشتن اختلافات تأکید دارد. این روزنامه نقش مهمی در ترویج گفتمان مشروطیت و آگاهی سیاسی جامعه ایفا کرده است.
روند انتشار و شمارهها
- شماره دوم: ۲ رجب ۱۳۲۵ قمری
- شماره ۱۹: ۱۹ محرم (با تغییر رنگ سرلوحه به سیاه به مناسبت ایام عزاداری)
- آخرین شماره: شماره ۲۳۰ در ۲۳ آوریل ۱۹۰۸ میلادی
شماره ۱۴ روزنامه به دلیل حمله مخالفان مشروطه از بین رفت و بهجای آن ضمیمهای منتشر شد.
مشکلات و توقیف
در جریان ناآرامیهای سیاسی و استبداد صغیر، این روزنامه نیز مانند بسیاری از جراید آزادیخواه دچار تعطیلی شد. چاپخانه و اداره آن مورد حمله قرار گرفت و مدیر آن مدتی مجبور به اختفا شد.
صاحبامتیاز و مدیر
مدیر و مؤسس روزنامه، میرزا عبدالرحیم رهنما (شیرازی)، از روشنفکران و آزادیخواهان دوره مشروطه بود که علاوه بر روزنامهنگاری، در حوزه قضایی نیز فعالیت داشت و به استقلال قضایی پایبند بود.
ادامه انتشار
پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰، این روزنامه مجدداً توسط فرزند او، مهدی رهنما، در سال ۱۳۲۲ شمسی در تهران منتشر شد. در این دوره نیز بر اصول آزادیخواهی و روش فکری بنیانگذار آن تأکید گردید.
بخش اصلی مطالب تحت عنوان «اوضاع فلکی» منتشر میشد که بهصورت کنایهآمیز به نقد اوضاع سیاسی و اجتماعی میپرداخت. همچنین در برخی شمارهها مطالبی با عنوان «اوضاع ملکی» درج میشد.
سرمقاله و سبک نگارش
سرمقالههای روزنامه به قلم مدیر آن نوشته میشد و معمولاً لحن انتقادی و طنزآلود داشت. بهعنوان نمونه، در شماره ۲۰ (ربیعالثانی ۱۳۲۹ قمری)، مقالهای با عنوان شعری «هر لحظه به شکلی بت عیار برآید» در نقد مدیر روزنامه «ایران» منتشر شده است.
مطالب ادبی
در برخی شمارهها، اشعاری تحت عنوان «ادبیات» منتشر میشد که بیانگر جنبه فرهنگی و ادبی این نشریه بود. این اشعار اغلب مضامین انتقادی یا اجتماعی داشتند.
قیمت و اشتراک
بهای اشتراک سالیانه روزنامه در تهران ۱۲ قران بود و برای سایر ولایات، هزینه پست نیز به آن افزوده میشد.
قیمت تکشماره:
- تهران: ۱۰۰ دینار
- سایر ولایات: ۳ شاهی
محل اداره روزنامه
نشانی دفتر روزنامه به شرح زیر بود:
خیابان جلیلآباد، جنب حمام آغاباشی، کوچه قورخانه کهنه، شماره ۱۸
تغییر نام روزنامه
پس از مدتی انتشار، عنوان روزنامه تغییر یافت و با افزودن واژه «درخشان» با نام «تنبیه درخشان» منتشر شد. علت این تغییر نام مشخص نیست.