تدین

روزنامه تدین| یکی از نشریات مهم مشروطه و آذربایجان

روزنامه تدین از جمله جراید مهم دوره مشروطه است که به مدیریت و صاحب‌امتیازی ملا صادق فخرالاسلام در تهران تأسیس شد. شماره یازدهم سال اول این روزنامه در تاریخ اول شعبان ۱۳۲۵ قمری منتشر شده است. عنوان «تدین» با خط نستعلیق درشت در بالای صفحه درج شده و در کنار آن عبارت «بسم الله الرحمن الرحیم» و «هو الدیان» آمده است. همچنین تاریخ تأسیس (۱۳۲۵ قمری) در زیر عنوان روزنامه ذکر شده است.

نشانی اداره روزنامه «تهران، بازارچه، خندق» بوده و قیمت اشتراک سالیانه آن برای تهران ۱۲ قران، برای سایر ولایات داخلی ۱۷ قران، برای روسیه و قفقاز ۴ منات و برای هندوستان ۷ روپیه تعیین شده بود. قیمت تک‌نسخه نیز در تهران ۲ شاهی، در داخل کشور ۳ شاهی و برای خارج ۴ شاهی اعلام شده است. هزینه درج آگهی نیز سطری یک قران بوده است.

این روزنامه به‌صورت هفتگی منتشر می‌شد و در دوره‌های مختلف انتشار آن، شماره‌هایی مانند شماره ۲ سال سوم (۱۶ رجب)، شماره ۷ (۲۱ شعبان) و شماره ۱۶ (۲۵ شوال ۱۳۲۷ قمری) به چاپ رسیده است. روزنامه تدین در چهار صفحه و با قطع حدود ۶×۱۲ سانتی‌متر، به‌صورت چاپ سربی در مطبعه شرقی منتشر می‌شد.

در زیر عنوان هر شماره، این روزنامه خود را چنین معرفی می‌کرد: «جریده ملی مذهبی؛ اخباری، سیاسی، تاریخی، اخلاقی، علمی، اقتصادی». همچنین اعلام می‌داشت که به سؤالات مذهبی پاسخ داده و مباحث دینی از جمله تورات و انجیل را تدریس و مناظرات دینی را ارائه می‌کند.

محتوای روزنامه شامل مقالاتی در حمایت از مشروطه و آزادی، اخبار ولایات و همچنین مطالب مذهبی درباره اسلام و مسیحیت بود. از جمله عناوین مقالات می‌توان به «شهادت تدین»، «بشارت»، «انسان را خدا به هیئت مشروطه خلق کرد»، «فتوت و مردانگی»، و گزارش‌هایی از شهرهایی چون ارومیه، نجف اشرف و اردبیل اشاره کرد. در این گزارش‌ها از نقش شخصیت‌هایی چون ستارخان در برقراری امنیت نیز یاد شده است.

از این روزنامه تا شماره ۴۷ سال سوم به تاریخ ۶ جمادی‌الثانی ۱۳۲۸ قمری در دسترس است.

ملا صادق فخرالاسلام، مدیر این روزنامه، اصالتاً از آشوریان ارومیه بود که در آمریکا متولد شد و پس از مسلمان شدن به ایران آمد. او به همین دلیل «جدیدالاسلام» لقب گرفت. وی از پیروان آیت‌الله طباطبایی در آغاز مشروطه بود و به دستور او با کشیشان مسیحی به مباحثات دینی می‌پرداخت و این گفتگوها را در روزنامه خود منتشر می‌کرد.

بر اساس گزارش روزنامه حبل‌المتین، فخرالاسلام پیش‌تر از کشیشان برجسته مسیحی بود که پس از هدایت به اسلام، به تحصیل علوم دینی پرداخت و به درجه اجتهاد رسید. او آثار متعددی در دفاع از اسلام تألیف کرد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به «انیس الاعلام فی نصره الاسلام»، «خلاصه الکلام فی افتخار اسلام» و مجموعه «بیان الحق» اشاره کرد که در رد ادیان دیگر و اثبات حقانیت اسلام نگاشته شده‌اند.