برق
روزنامه برق | نشریهای سیاسی و جایگزین «شرق» در تهران
روزنامه برق از نشریات مهم و تأثیرگذار دوره مشروطه است که به صاحبامتیازی و نگارندگی سید ضیاءالدین طباطبائی در تهران منتشر شد. این روزنامه در واقع پس از توقیف روزنامه شرق در سال ۱۳۲۸ قمری، بهعنوان جایگزین آن و با همان سبک و تشکیلات آغاز به انتشار کرد. نخستین شماره آن در تاریخ ۵ شوال ۱۳۲۸ قمری منتشر شد.
زمینه تأسیس
روزنامه «شرق» بهدلیل انتقادات شدید از دولت و برخی وزرا، از جمله قوامالسلطنه، توقیف شد. پس از این توقیف، سید ضیاءالدین که مدتی از انتشار افکار خود محروم مانده بود، بلافاصله روزنامه «برق» را منتشر کرد.
وی در سرمقاله نخست، توقیف «شرق» را اقدامی علیه آزادی بیان دانسته و با لحنی تند اعلام کرد که با توقیف یک روزنامه، جریان فکری متوقف نخواهد شد:
«شرق را توقیف کردید، برق را منتشر ساختیم…»
مشخصات انتشار
- محل اداره: تهران، خیابان علاءالدوله
- آدرس تلگرافی: «طهران برق»
- تلفن: ۲۵۹
- چاپ: مطبعه سربی «فاروس»
- تعداد صفحات: ۴ صفحه (سه صفحه فارسی، یک صفحه فرانسه)
- قطع: بزرگ، هر صفحه ۵ ستون
قیمت اشتراک:
- تهران: سالانه ۴۵ قران، ششماهه ۲۴، سهماهه ۱۳ قران
- ولایات: ۵۰، ۲۷، ۱۵ قران
- خارج: ۶۵، ۳۴، ۲۰ قران
- تکشماره: تهران ۴ شاهی، ولایات ۵ شاهی
در معرفی نشریه آمده بود:
«این نامه آزاد ملی با مسلک بیطرفانه خود، حقوق ملت و مملکت را مدافعه خواهد کرد.»
محتوای روزنامه
ساختار مطالب شامل:
- سرمقالههای تند سیاسی (با عناوینی مانند «ملت بخوانید» و «ملت حقیقت را بدانید»)
- اخبار داخلی و خارجی
- گزارش وقایع تهران و ولایات
- مکاتبات و نوشتههای مردمی
بخش عمده اهمیت روزنامه به سرمقالههایی بازمیگردد که مستقیماً به قلم سید ضیاءالدین نوشته میشد.
توقیف و ادامه مسیر
روزنامه «برق» پس از انتشار ۱۳ شماره، همانند «شرق» با حکم نظمیه توقیف شد. پس از آن، نشریه رعد بهعنوان ادامه این جریان فکری منتشر گردید.
اهمیت تاریخی
«برق» یکی از روزنامههای مهم سیاسی ایران در آستانه تحولات بزرگ قرن چهاردهم شمسی بهشمار میرود و بازتابدهنده فضای پرتنش سیاسی و مبارزات مطبوعاتی آن دوره است.
درباره مدیر روزنامه
سید ضیاءالدین طباطبائی از چهرههای برجسته سیاسی و مطبوعاتی ایران بود. او فعالیت مطبوعاتی خود را از شیراز آغاز کرد و پس از مهاجرت به تهران، روزنامههای «شرق»، «برق» و «رعد» را منتشر ساخت. وی در سال ۱۲۹۹ شمسی با وقوع کودتا به قدرت رسید و مدتی کوتاه نخستوزیر بود، سپس سالها در خارج از کشور زندگی کرد و پس از بازگشت، به فعالیت سیاسی ادامه داد.