الجناب
روزنامه الجناب | نشریهای متفاوت در تاریخ مطبوعات اصفهان
روزنامه «الجناب» یکی از نشریات قدیمی و خاص ایران است که در شهر اصفهان به صاحبامتیازی حاج میر سید علی جناب تأسیس شد. این روزنامه بهصورت هفتگی و در هشت صفحه با قطع ۲۳×۴۶ سانتیمتر، به شیوه چاپ سنگی و با خط نستعلیق منتشر میشد.
نخستین شماره «الجناب» در ماه شوال سال ۱۳۲۴ هجری قمری منتشر شد. هزینه اشتراک آن به این صورت تعیین شده بود:
- اشتراک سالانه در اصفهان: ۲۵ قران
- اشتراک ششماهه: ۱۵ قران
- برای خارج از اصفهان: هزینه پست افزوده میشد
- بهای هر سطر آگهی: ۱ قران
در عنوان روزنامه، عبارت «روزنامه آزاد هفتگی» درج شده و همچنین در معرفی خود چنین آمده است: «روزنامهای است ملی، کاشف از نهضت ملت نجیبه و باحث از اخبار و علوم و منافع راجعه به ملت».
سبک نگارش و ویژگیهای زبانی
یکی از برجستهترین ویژگیهای «الجناب» سبک نگارش پیچیده و متکلف آن است. مدیر روزنامه، علاقه زیادی به استفاده از عبارات سنگین و ترکیبات عربی داشته و این امر باعث شده است که در بسیاری از موارد، معنا فدای لفظ شود. این سبک نهتنها در معرفی روزنامه، بلکه در تمامی مقالات و مطالب آن نیز بهکار رفته است.
این ویژگی سبب شده «الجناب» در میان روزنامههای فارسیزبان دوره خود، نشریهای کمنظیر و حتی بینظیر باشد؛ زیرا برخلاف هدف اصلی مطبوعات یعنی روشنگری عمومی، مطالب آن برای بسیاری از خوانندگان دشوار و گاه غیرقابل فهم بوده است.
محتوای روزنامه
محتوای «الجناب» عمدتاً شامل مقالات طولانی با نثر پیچیده، گزارش جلسات، مطالب تاریخی و گاه ترجمههایی از منابع خارجی بوده است. برخی از موضوعات و عناوین مطرحشده در این روزنامه عبارتاند از:
- مباحث مرتبط با مجلس و امور سیاسی
- مقالات تحلیلی و تاریخی
- ترجمه مطالب از نشریات خارجی
- مکتوبات و گزارشهای شهری
در برخی شمارهها نیز تلگرافهای خارجی و اخبار عمومی درج میشده است.
مدت انتشار
از روزنامه «الجناب» نسخههایی تا شماره نهم (مورخ ۲۹ ذیحجه ۱۳۲۴ قمری) در دست است. به نظر میرسد انتشار آن محدود بوده و پس از مدت کوتاهی متوقف شده است.
حاج میر سید علی جناب
حاج میر سید علی جناب، بنیانگذار این روزنامه، از سادات اصفهان و از چهرههای علمی و فرهنگی آن دوره بود. وی در ۲۵ ذیحجه ۱۲۸۷ هجری قمری در اصفهان متولد شد و پس از طی تحصیلات در علوم دینی و ریاضیات، به پژوهش و تألیف پرداخت.
مهمترین اثر او کتاب «الاصفهان» است که حاصل سالها تلاش در معرفی ویژگیهای تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی شهر اصفهان است. این کتاب بهصورت چاپ سنگی و با خط نستعلیق منتشر شده و بخشی از آن نیز شامل ترجمه سفرنامه شاردن است.
از دیگر آثار وی میتوان به رساله «راهبر برای مسافرین اصفهان» اشاره کرد که در سال ۱۳۰۶ شمسی منتشر شده است.
درگذشت
مرحوم جناب در حالی که ساکن اصفهان بود، گاه به تهران سفر میکرد. سرانجام در یکی از این سفرها، پس از چند روز بیماری، در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۰۹ شمسی و در سن ۶۲ سالگی درگذشت.
خاندان جناب از خانوادههای شناختهشده اصفهان هستند و از میان آنان میتوان به دکتر کمال جناب و آقاضیاءالدین جناب اشاره کرد که در عرصه فرهنگ و دانش خدمات قابل توجهی داشتهاند.
شکلگیری و مدیریت روزنامه
انتشار «الجمال» در پی درخواست مخاطبان روزنامه «ندای وطن» برای درج سخنان سید جمالالدین صورت گرفت. از آنجا که فضای روزنامه «ندای وطن» برای درج کامل این مواعظ کافی نبود، مجدالاسلام کرمانی (مدیر ندای وطن) با همکاری میرزا محمدحسین اصفهانی اقدام به انتشار نشریهای مستقل با عنوان «الجمال» کرد.
در عمل، مؤسس اصلی این روزنامه مجدالاسلام کرمانی بود، اما امتیاز آن به نام میرزا محمدحسین اصفهانی ثبت شد. اداره و توزیع «الجمال» نیز از محل دفتر روزنامه «ندای وطن» در تهران انجام میگرفت.
ویژگیهای انتشار
این روزنامه بهصورت هفتگی منتشر میشد و قیمت اشتراک آن به این شرح بود:
- اشتراک سالانه در تهران: ۸ قران
- اشتراک سالانه در سایر شهرها: ۱۰ قران
- قیمت تکشماره: ۱۰۰ دینار
در شمارههای ابتدایی، تمام صفحات به انتشار مواعظ سید جمالالدین اختصاص داشت. اما پس از چند شماره، ساختار آن تغییر کرد؛ بهگونهای که صفحات اول و دوم به سخنرانیها و صفحات سوم و چهارم به نامهها، شکایات و مقالات اختصاص یافت.
محتوای فکری و سیاسی
بخش عمدهای از مواعظ سید جمالالدین پیرامون مفاهیمی چون:
- آزادی
- عدالت
- امر به معروف و نهی از منکر
- نقد استبداد
او معمولاً سخنان خود را با آیهای از قرآن یا بیتی شعر آغاز میکرد و سپس به تفسیر و تحلیل اجتماعی و سیاسی آن میپرداخت. بیان صریح و شجاعانه او نقش مهمی در بیداری افکار عمومی و گسترش اندیشه مشروطهخواهی داشت.
پایان انتشار
از روزنامه «الجمال» تا شماره ۳۵ سال اول (مورخ ۲۶ ربیعالاول ۱۳۲۶ قمری) نسخههایی در دست است. به نظر میرسد انتشار آن پس از این تاریخ متوقف شده باشد؛ زیرا با تشدید فشارها بر آزادیخواهان و فرار یا دستگیری فعالان سیاسی، بسیاری از نشریات از جمله «الجمال» تعطیل شدند.
سید جمالالدین واعظ اصفهانی
سید جمالالدین واعظ از خطیبان برجسته و تأثیرگذار دوره مشروطه بود که در اصفهان (محله بیدآباد) متولد شد. او با سخنرانیهای پرشور خود در تهران، بهویژه در مسجد شاه، به یکی از چهرههای کلیدی بیداری سیاسی مردم تبدیل شد.
وی از مخالفان جدی استبداد، بهویژه حکومت محمدعلیشاه، بود و به همین دلیل تحت تعقیب قرار گرفت. پس از واقعه بمباران مجلس، ناچار به فرار شد، اما سرانجام در سال ۱۳۲۶ قمری در بروجرد به قتل رسید.
سید جمالالدین از اعضای فعال «کمیته انقلاب» و از ارکان مهم جنبش مشروطه به شمار میرفت. قدرت بیان، شجاعت و نفوذ کلام او، تأثیر عمیقی بر افکار عمومی داشت و او را به یکی از چهرههای ماندگار تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد.