الجمال
روزنامه الجمال | بازتاب مواعظ سید جمالالدین واعظ در عصر مشروطه
روزنامه «الجمال» از نشریات مهم دوره مشروطه در تهران بود که در سال ۱۳۲۵ هجری قمری تأسیس شد. نخستین شماره آن در روز دوشنبه ۲۶ محرم همان سال، در چهار صفحه و با قطع وزیری بزرگ، بهصورت چاپ سربی در مطبعه «شرقی» منتشر گردید.
محتوای اصلی این روزنامه، همانگونه که در عنوان آن نیز ذکر شده، شامل «مواعظ جناب آقای سید جمالالدین» بود. این مواعظ در واقع سخنرانیهای سید جمالالدین اصفهانی (معروف به سید جمال واعظ) است که در آغاز جنبش مشروطه در تهران، بر فراز منابر ایراد میکرد و مردم را به آزادیخواهی، عدالتطلبی و آگاهی سیاسی دعوت مینمود. به همین دلیل، نام «الجمال» برای این نشریه انتخاب شد.
شکلگیری و مدیریت روزنامه
انتشار «الجمال» در پی درخواست مخاطبان روزنامه «ندای وطن» برای درج سخنان سید جمالالدین صورت گرفت. از آنجا که فضای روزنامه «ندای وطن» برای درج کامل این مواعظ کافی نبود، مجدالاسلام کرمانی (مدیر ندای وطن) با همکاری میرزا محمدحسین اصفهانی اقدام به انتشار نشریهای مستقل با عنوان «الجمال» کرد.
در عمل، مؤسس اصلی این روزنامه مجدالاسلام کرمانی بود، اما امتیاز آن به نام میرزا محمدحسین اصفهانی ثبت شد. اداره و توزیع «الجمال» نیز از محل دفتر روزنامه «ندای وطن» در تهران انجام میگرفت.
ویژگیهای انتشار
این روزنامه بهصورت هفتگی منتشر میشد و قیمت اشتراک آن به این شرح بود:
- اشتراک سالانه در تهران: ۸ قران
- اشتراک سالانه در سایر شهرها: ۱۰ قران
- قیمت تکشماره: ۱۰۰ دینار
در شمارههای ابتدایی، تمام صفحات به انتشار مواعظ سید جمالالدین اختصاص داشت. اما پس از چند شماره، ساختار آن تغییر کرد؛ بهگونهای که صفحات اول و دوم به سخنرانیها و صفحات سوم و چهارم به نامهها، شکایات و مقالات اختصاص یافت.
محتوای فکری و سیاسی
بخش عمدهای از مواعظ سید جمالالدین پیرامون مفاهیمی چون:
- آزادی
- عدالت
- امر به معروف و نهی از منکر
- نقد استبداد
او معمولاً سخنان خود را با آیهای از قرآن یا بیتی شعر آغاز میکرد و سپس به تفسیر و تحلیل اجتماعی و سیاسی آن میپرداخت. بیان صریح و شجاعانه او نقش مهمی در بیداری افکار عمومی و گسترش اندیشه مشروطهخواهی داشت.
پایان انتشار
از روزنامه «الجمال» تا شماره ۳۵ سال اول (مورخ ۲۶ ربیعالاول ۱۳۲۶ قمری) نسخههایی در دست است. به نظر میرسد انتشار آن پس از این تاریخ متوقف شده باشد؛ زیرا با تشدید فشارها بر آزادیخواهان و فرار یا دستگیری فعالان سیاسی، بسیاری از نشریات از جمله «الجمال» تعطیل شدند.
سید جمالالدین واعظ اصفهانی
سید جمالالدین واعظ از خطیبان برجسته و تأثیرگذار دوره مشروطه بود که در اصفهان (محله بیدآباد) متولد شد. او با سخنرانیهای پرشور خود در تهران، بهویژه در مسجد شاه، به یکی از چهرههای کلیدی بیداری سیاسی مردم تبدیل شد.
وی از مخالفان جدی استبداد، بهویژه حکومت محمدعلیشاه، بود و به همین دلیل تحت تعقیب قرار گرفت. پس از واقعه بمباران مجلس، ناچار به فرار شد، اما سرانجام در سال ۱۳۲۶ قمری در بروجرد به قتل رسید.
سید جمالالدین از اعضای فعال «کمیته انقلاب» و از ارکان مهم جنبش مشروطه به شمار میرفت. قدرت بیان، شجاعت و نفوذ کلام او، تأثیر عمیقی بر افکار عمومی داشت و او را به یکی از چهرههای ماندگار تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد.