افلاک

روزنامه افلاک | در عوض روزنامه ناهید

روزنامه «افلاک» از جمله نشریاتی است که امتیاز آن نخست به نام سید نجم‌الدین طباطبائی در تاریخ اول نور ۱۳۰۲ شمسی از سوی وزارت فرهنگ صادر شد. با این حال، طبق اعلامیه‌ای که در شماره ۷۲ سال پنجم روزنامه «میهن» مورخ ۲۲ قوس ۱۳۰۲ منتشر گردید، به‌دلیل عدم انتشار این روزنامه طی شش ماه از تاریخ صدور امتیاز، صاحب امتیاز ملزم به درخواست مجدد شد.

در پی این موضوع، سید نجم‌الدین طباطبائی بار دیگر اقدام به اخذ امتیاز کرد و در تاریخ ۸ آذر ۱۳۰۴ شمسی، امتیاز روزنامه «افلاک» (با امکان درج کاریکاتور) از تصویب شورای عالی فرهنگ گذشت. با وجود این، تاکنون نمونه‌ای از این روزنامه به مدیریت وی در دسترس قرار نگرفته و مشخص نیست که اصولاً منتشر شده باشد.

هم‌زمان با این دوره، روزنامه‌ای دیگر با همین نام «افلاک» به مدیریت میرزا ابراهیم‌خان ناهید در تهران منتشر شد. این نشریه در واقع ادامه روزنامه «ناهید» بود که به‌دلیل رویکرد انتقادی و شرایط سیاسی سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۶ شمسی، بارها توقیف شده و ناچار با نام‌های مختلف به انتشار ادامه می‌داد.

در این میان، پس از انتشار چند شماره با عنوان «ستاره صبح» و توقیف مجدد آن، میرزا ابراهیم‌خان ناهید روزنامه خود را با نام «افلاک» منتشر کرد. نخستین شماره این دوره از «افلاک» در روز سه‌شنبه ۶ محرم ۱۳۴۴ قمری (مطابق ۶ مرداد ۱۳۰۴ شمسی) در تهران انتشار یافت.

این روزنامه تنها تا شش شماره ادامه پیدا کرد (از شماره ۸ تا ۱۴) و آخرین شماره آن در تاریخ شنبه ۹ صفر ۱۳۴۴ قمری (مطابق ۸ شهریور ۱۳۰۴ شمسی) منتشر شد. پس از آن، انتشار نشریه بار دیگر با تغییر نام همراه شد و از شماره ۱۵ با عنوان «خلق» ادامه یافت.

در توضیح علت توقف انتشار «افلاک»، میرزا ابراهیم‌خان ناهید در نخستین شماره روزنامه «خلق» با عنوان «مانع قانونی» اشاره می‌کند که به موجب دستور وزارت معارف و اوقاف، به‌دلیل عدم مجوز برای چاپ تصویر، انتشار «افلاک» متوقف و روزنامه «خلق» جایگزین آن شده است.

از نظر محتوایی، «افلاک» تفاوتی با «ناهید» نداشت و همان سبک انتقادی و ساختار مطالب را دنبال می‌کرد. حتی از نظر مدیریت و محل اداره نیز تغییری ایجاد نشد و همچنان میرزا ابراهیم‌خان ناهید به‌عنوان مؤسس، صاحب امتیاز و مدیر معرفی می‌شد و محل اداره در تهران (ناهید) باقی ماند.

در مجموع، روزنامه «افلاک» را می‌توان بخشی از زنجیره نشریات مرتبط با «ناهید» دانست که در نتیجه فشارهای سیاسی و محدودیت‌های قانونی، با نام‌های مختلفی منتشر می‌شدند.