اردوی همایون و مرآت السفر
اردوی همایون و مرآتالسفر | تاریخچه نشریات سفر ناصرالدینشاه
اردوی همایون (با روزنامه اردوی همایون متفاو است) از جمله نشریات درباری دوره قاجار است که ریشه آن به نشریهای با نام «مرآتالسفر» بازمیگردد. این روزنامهها در جریان سفرهای سلطنتی منتشر میشدند و به ثبت وقایع، گزارشها و مشاهدات مربوط به سفرهای شاه اختصاص داشتند.
شکلگیری و تغییر نام
آغاز این نشریه به حدود سال ۱۲۵۰ خورشیدی (دهه ۱۲۵۰) بازمیگردد؛ زمانی که ناصرالدینشاه قاجار در جریان سفر خود به مازندران، دستور ثبت و انتشار وقایع سفر را صادر کرد.
به همین منظور، محمدحسنخان اعتمادالسلطنه مأمور تهیه روزنامهای شد که با نام «مرآتالسفر» منتشر گردید. این نشریه شامل گزارشهای روزانه سفر، شکارها، وقایع دربار و نوشتههای شاه بود.
پس از انتشار چند شماره، عنوان «مشکوهالحضر» نیز به آن افزوده شد و مدتی با نام «مرآتالسفر و مشکوهالحضر» انتشار یافت. این دوره تا حدود سال ۱۲۶۱ خورشیدی ادامه داشت.
انتشار در سفر و ویژگیها
یکی از ویژگیهای مهم این نشریه، چاپ آن در طول سفر بود. دستگاه چاپ همراه اردوی سلطنتی حرکت میکرد و مطالب روزنامه در همان مسیر سفر چاپ و میان همراهان و علاقهمندان توزیع میشد.
این روزنامه علاوه بر گزارشهای رسمی، شامل:
- شرح وقایع روزانه سفر
- گزارش شکارها و دیدارها
- نوشتهها و یادداشتهای شاه
- اخبار متفرقه مرتبط با دربار
بود و در واقع نوعی «گزارشنامه رسمی سفر» بهشمار میآمد.
تبدیل به اردوی همایون
در حدود سال ۱۲۶۱ خورشیدی (اوایل دهه ۱۲۶۰)، نام این نشریه به «اردوی همایون» تغییر یافت. این تغییر نام همزمان با سفر دوم ناصرالدینشاه قاجار به خراسان صورت گرفت.
روزنامه اردوی همایون نیز به مدیریت محمدحسنخان اعتمادالسلطنه منتشر میشد و در این دوره در مجموع ۱۲ شماره از آن به چاپ رسید. نخستین شماره در دماوند و آخرین شماره در تهران منتشر شد.