آذر

روزنامه «آذر» | تاریخچه، ویژگی‌ها و بنیان‌گذار

روزنامه «آذر» یکی از نشریات دوره پهلوی اول است که نخستین شماره آن در تاریخ ۱۸ صفر ۱۳۴۱ قمری، برابر با ۲۷ مهر ۱۳۰۱ شمسی، به صاحب‌امتیازی «م.ض.م» و مدیرمسئولی زین‌العابدین فروزش در مطبعه بوسفور منتشر شد. این روزنامه به‌صورت دو بار در هفته منتشر می‌شد و بر اساس اسناد موجود، دست‌کم ۱۰ شماره از آن در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود.

در نخستین شماره «آذر»، توضیحی قابل توجه خطاب به خوانندگان درج شده است که نشان می‌دهد این نشریه به‌طور موقت جایگزین روزنامه‌ای دیگر بوده است. در این یادداشت آمده است که مشترکان، این شماره را به‌جای روزنامه «نجات ایران» دریافت کنند تا پس از تنظیم قرارداد چاپ، هر نشریه در زمان مقرر خود منتشر شود. این نکته نشان‌دهنده شرایط پیچیده و گاه ناپایدار فضای مطبوعاتی آن دوره است.

زین‌العابدین فروزش | زندگی و فعالیت‌ها

زین‌العابدین فروزش، مدیرمسئول روزنامه «آذر»، از نویسندگان و فعالان سیاسی و فرهنگی دوره خود به شمار می‌رود. او در سال ۱۲۷۶ شمسی در منطقه کلاردشت (نزدیکی کوهپر و مله‌دله) متولد شد و تحصیلات مقدماتی خود را در زمینه‌های فقه، اصول، حکمت و منطق نزد علمای برجسته‌ای همچون میرزای تنکابنی، مسیح طالقانی و شیخ علی نوری فرا گرفت.

فروزش پس از آن به تهران رفت و در دارالفنون به تحصیل علوم جدید پرداخت. او در دوران قاجار با جریان‌های سیاسی مختلف از جمله احزاب سوسیالیستی، دموکرات و گروه‌های رادیکال همکاری داشت و در فعالیت‌های سیاسی حضوری فعال ایفا می‌کرد.

فعالیت‌های سیاسی و مطبوعاتی

زین‌العابدین فروزش در طول فعالیت‌های خود، مسئولیت‌های مختلفی بر عهده داشت؛ از جمله دادستان ایالت فارس، کفیل استیناف آذربایجان و مسئولیت‌هایی در حوزه اداری و کارگزینی. او همچنین در شکل‌گیری جریان‌های آزادی‌خواه نقش داشت و در همین راستا اقدام به تأسیس روزنامه «نجات ملی» کرد که به‌دلیل فضای سیاسی آن زمان، چندین بار توقیف شد.

در سال ۱۳۱۸ شمسی، فروزش از سمت‌های سیاسی خود کناره‌گیری کرد و به حرفه وکالت روی آورد. با آرام‌تر شدن فضای سیاسی کشور، او بار دیگر به عرصه روزنامه‌نگاری بازگشت و در اسفند ۱۳۲۰ فعالیت‌های مطبوعاتی خود را از سر گرفت.

آثار و جایگاه فرهنگی

فروزش علاوه بر فعالیت‌های سیاسی و مطبوعاتی، آثار مکتوبی نیز از خود به جای گذاشته است. از جمله مهم‌ترین نوشته‌های او می‌توان به «ما و سید ضیاءالدین»، «آنچه بدیمه» و «سفر یادگاری تاشکند» اشاره کرد. این آثار نشان‌دهنده نگاه انتقادی، اجتماعی و تجربه‌های شخصی او در عرصه سیاست و جامعه هستند.