روشنفکر

مجله روشنفکر | رحمت مصطفوی؛ از هفته‌نامه‌های پرآوازه دوره پهلوی

مجله «روشنفکر» از نشریات هفتگی تهران در دوره پهلوی دوم بود که به مدیریت و صاحب‌امتیازی دکتر رحمت مصطفوی منتشر می‌شد. نخستین شماره این مجله در ۴ تیر ۱۳۳۲ خورشیدی انتشار یافت و روشنفکر طی نزدیک به دو دهه فعالیت، به یکی از نشریات شناخته‌شده مطبوعات ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ تبدیل شد.

رحمت مصطفوی پیش از تأسیس روشنفکر سابقه‌ای طولانی در مطبوعات داشت. او از دوران دبیرستان فعالیت روزنامه‌نگاری را آغاز کرد و با نشریاتی چون «ستاره جهان»، «تجدد ایران»، «ایران»، «مهر ایران»، «اطلاعات» و «کیهان» همکاری داشت. یکی از نوشته‌های شناخته‌شده او پیش از انتشار روشنفکر، ستون «طهران دموکرات» در روزنامه مهر ایران بود.

مصطفوی پس از تحصیل حقوق در دانشگاه تهران برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و دکترای خود را از دانشگاه پاریس دریافت کرد. در منابع همچنین از تحصیل او در رشته ادبیات انگلیسی در دانشگاه کلمبیا یاد شده است. او علاوه بر روزنامه‌نگاری و نویسندگی، حقوقدان و وکیل بود و مدتی نیز در دستگاه‌های دولتی فعالیت داشت؛ از جمله در رادیو تهران، خبرگزاری پارس و اداره اطلاعات و مطبوعات وزارت امور خارجه. منابع موجود تولد او را در سال ۱۹۱۹ میلادی در تهران و درگذشتش را در سال ۱۹۸۴ ثبت کرده‌اند.

روشنفکر و حوادث پس از ۲۸ مرداد

آغاز انتشار روشنفکر تنها چند هفته پیش از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود. پس از کودتا، مجله برای مدتی با توقیف روبه‌رو شد، اما انتشار آن با استفاده از امتیاز و نام نشریات دیگر ادامه پیدا کرد.

در این دوره، شماره‌های ۱۹ و ۲۰ به دلیل توقیف روشنفکر با عنوان «مروارید» و به صاحب‌امتیازی کاظم سیمجور منتشر شدند. شماره‌های ۲۱ و ۲۲ با نام «ندای مرد» و به صاحب‌امتیازی محمود رشتی‌زاده انتشار یافتند و شماره ۲۳ نیز با عنوان «نامور» و به صاحب‌امتیازی صمد نامور منتشر شد. این تغییر نام‌ها بخشی از تاریخ نخستین ماه‌های انتشار روشنفکر و شرایط مطبوعاتی ایران پس از کودتای ۲۸ مرداد را نشان می‌دهد.

پس از این دوره، روشنفکر انتشار خود را با نام اصلی ادامه داد و در سال‌های بعد به یکی از مجلات باسابقه تهران تبدیل شد. مطالب سیاسی و اجتماعی در کنار نوشته‌های ادبی، فرهنگی و مطالب عمومی بخش مهمی از محتوای مجله را تشکیل می‌داد.

سردبیران مجله روشنفکر

در دوره‌های مختلف انتشار روشنفکر، افرادی چون مجید دوامی، علی حافظی، منوچهر مطیعی، پرویز نقیبی و حسین مهری مسئولیت سردبیری آن را بر عهده داشتند. پرویز نقیبی همچنین به عنوان ناظر مجله فعالیت داشت.

انتشار روشنفکر حدود دو دهه ادامه یافت. بر اساس اطلاعات موجود، مشکلات مالی و بدهی‌های مجله از عوامل پایان کار آن بود و رحمت مصطفوی سرانجام انتشار روشنفکر را متوقف کرد.

رحمت مصطفوی؛ روزنامه‌نگار، نویسنده و مترجم

رحمت مصطفوی افزون بر فعالیت مطبوعاتی، نویسنده و مترجم نیز بود. از ترجمه‌های او می‌توان به «غریبه» اثر آلبر کامو اشاره کرد. از تألیفات او نیز آثاری چون «طهران دموکرات؛ علی امینی در ترازو» و «بحث کوتاهی درباره صادق هدایت و آثارش» یاد شده است.

بخشی از نوشته‌های مصطفوی نیز به زبان فارسی و مسائل مربوط به حفظ، گسترش و توانایی آن اختصاص داشت. فعالیت او در مطبوعات، نویسندگی، ترجمه و حقوق سبب شد بخش عمده زندگی حرفه‌ای‌اش با عرصه فرهنگ و روزنامه‌نگاری ایران پیوند داشته باشد.

جمع‌بندی

مجله روشنفکر در ۴ تیر ۱۳۳۲ به مدیریت دکتر رحمت مصطفوی در تهران آغاز به انتشار کرد و فعالیت آن نزدیک به دو دهه ادامه یافت. توقیف مجله پس از کودتای ۲۸ مرداد و انتشار چند شماره با نام‌های «مروارید»، «ندای مرد» و «نامور» از نکات قابل توجه دوره نخست انتشار آن است. روشنفکر با سردبیران و نویسندگان متعدد، بخشی از تاریخ مطبوعات ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی را تشکیل می‌دهد.

شناسنامه

نام نشریه: روشنفکر
نوع نشریه: مجله هفتگی
محل انتشار: تهران
صاحب‌امتیاز و مدیر: دکتر رحمت مصطفوی
تاریخ آغاز انتشار: ۴ تیر ۱۳۳۲ خورشیدی
دوره انتشار: از ۱۳۳۲ تا حدود ۱۳۵۰ خورشیدی
فاصله انتشار: هفتگی
سردبیران: مجید دوامی، علی حافظی، منوچهر مطیعی، پرویز نقیبی، حسین مهری
ناظر: پرویز نقیبی
نام‌های جایگزین هنگام توقیف: مروارید، ندای مرد، نامور
دوره تاریخی: پهلوی دوم
موضوعات: سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ادبی