ارمغان

مجله ارمغان | ماهنامه ادبی و تاریخی به مدیریت وحید دستگردی

مجله «ارمغان» از نشریات ادبی، تاریخی، علمی و اجتماعی ایران بود که انتشار آن در بهمن ۱۲۹۸ خورشیدی در تهران به همت حسن وحید دستگردی آغاز شد. این مجله طی چند دوره و با وقفه‌هایی تا سال ۱۳۵۷ منتشر شد و بخش مهمی از مطالب آن به شعر و ادبیات فارسی، تحقیقات تاریخی، معرفی شاعران و نویسندگان و مباحث فرهنگی و اجتماعی اختصاص داشت.

ارمغان محل انتشار آثار و نوشته‌های بسیاری از شاعران، ادیبان و پژوهشگران آن دوره بود. در صفحات آن اشعار و نوشته‌هایی از چهره‌هایی چون ایرج میرزا، فرصت‌الدوله شیرازی، ادیب‌الممالک فراهانی، ملک‌الشعرای بهار، علی‌اصغر حکمت، شهریار و سعید نفیسی و بسیاری دیگر منتشر می‌شد.

یکی از زمینه‌های مورد توجه مجله، معرفی و بازشناسی شاعران و آثار ادبی فارسی بود. ارمغان همچنین به شعر زنان، ادبیات دیگر کشورها، داستان‌های کوتاه اجتماعی و مطالب علمی و اجتماعی توجه داشت.

دوره نخست مجله ارمغان

دوره نخست ارمغان از بهمن ۱۲۹۸ تا دی ۱۳۲۱ خورشیدی ادامه یافت و در این مدت ۲۳۶ شماره منتشر شد. مدیریت و سرپرستی این دوره با مؤسس مجله، حسن وحید دستگردی، بود.

انتشار ارمغان در سال‌های نخست همیشه نظم ثابتی نداشت، اما به‌تدریج و با گسترش فعالیت مجله و راه‌اندازی امکانات چاپی آن، انتشار آن منظم‌تر شد.

فعالیت این دوره با زندگی و فعالیت‌های ادبی وحید دستگردی ارتباط مستقیم داشت. درگذشت او در ۸ دی ۱۳۲۱ موجب پایان این مرحله از انتشار ارمغان شد.

دوره دوم مجله ارمغان

پس از حدود پنج سال وقفه، انتشار ارمغان در فروردین ۱۳۲۷ خورشیدی از سر گرفته شد. مدیریت دوره جدید را محمود وحیدزاده دستگردی، متخلص به «نسیم»، فرزند ارشد حسن وحید دستگردی، بر عهده گرفت.

این دوره نیز بدون وقفه ادامه نیافت و میان سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۶ انتشار مجله برای چند سال متوقف شد. پس از آغاز دوباره، ارمغان به انتشار خود ادامه داد و سرانجام در آذر ۱۳۵۷ انتشار آن پایان یافت.

به این ترتیب، سابقه ارمغان از اواخر دوره قاجار آغاز شد و بخش عمده دوران انتشار آن در دوره پهلوی ادامه یافت.

محتوای مجله ارمغان

محتوای ارمغان دامنه گسترده‌ای داشت، اما ادبیات فارسی و پژوهش‌های مربوط به آن در مرکز توجه مجله قرار داشت. اشعار شاعران، مقالات ادبی و تاریخی، معرفی شاعران کمتر شناخته‌شده، تحقیقات مربوط به متون فارسی و شرح احوال ادیبان از مطالب اصلی آن بود.

در کنار این مطالب، مجله به موضوعاتی چون تاریخ، مسائل علمی و اجتماعی، ادبیات دیگر کشورها، شعر زنان ایرانی و داستان‌های کوتاه با مضامین اجتماعی نیز می‌پرداخت.

حسن وحید دستگردی

حسن وحید دستگردی، متخلص به «وحید»، در سال ۱۲۵۸ خورشیدی در دستگرد اصفهان متولد شد. او از شاعران، ادیبان، مصححان و روزنامه‌نگاران دوره مشروطه و سال‌های آغازین دوره پهلوی بود و از احمدشاه قاجار لقب سلطان‌الشعرا دریافت کرده بود.

تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش آغاز کرد و در پانزده‌سالگی برای ادامه تحصیل به اصفهان رفت. در آنجا علوم ادبی و دینی را فراگرفت و از جمله نزد میرزا یحیی مدرس و جهانگیرخان قشقایی تحصیل کرد.

وحید دستگردی در جریان نهضت مشروطه به فعالیت‌های سیاسی و مطبوعاتی روی آورد و اشعار و مقالاتی در روزنامه‌های اصفهان منتشر کرد. در آغاز جنگ جهانی اول نیز روزنامه «درفش کاویان» را در اصفهان منتشر کرد و با نشریاتی چون «پروانه»، «زاینده‌رود» و «مفتش ایران» همکاری داشت.

او در سال ۱۳۳۸ قمری به تهران آمد و در فعالیت‌های ادبی پایتخت حضور یافت. تأسیس انجمن ادبی ایران و انجمن ادبی حکیم نظامی و انتشار مجله ارمغان از مهم‌ترین فعالیت‌های فرهنگی و ادبی او در تهران بود.

وحید دستگردی علاوه بر فعالیت مطبوعاتی، در تصحیح و انتشار متون ادبی فارسی نیز فعالیت گسترده‌ای داشت. تصحیح و تحشیه آثاری چون خمسه نظامی، دیوان جمال‌الدین، دیوان باباطاهر، دیوان هاتف اصفهانی، دیوان ادیب‌الممالک فراهانی، دیوان قائم‌مقام فراهانی، تذکره نصرآبادی و تحفه سامی از جمله کارهای او بود.

از دیگر آثار او می‌توان به «سرگذشت اردشیر بابکان»، «ره‌آورد وحید»، «صد اندرز وحید»، «سخن دلنشین»، «انقلاب ادبی» و «شعرای پارسی و تازی» اشاره کرد.

حسن وحید دستگردی در ۸ دی ۱۳۲۱ خورشیدی در ۶۴سالگی در تهران درگذشت و در امامزاده عبدالله شهرری به خاک سپرده شد. پس از او، فرزندش محمود وحیدزاده دستگردی انتشار ارمغان را در دوره دوم دنبال کرد.

جمع‌بندی

ارمغان نشریه‌ای با تمرکز اصلی بر ادبیات فارسی بود که در کنار شعر و پژوهش‌های ادبی، مطالب تاریخی، علمی، اجتماعی و فرهنگی نیز منتشر می‌کرد. انتشار طولانی آن از سال ۱۲۹۸ تا ۱۳۵۷، با وجود چند وقفه، سبب شد شماره‌های این مجله مجموعه گسترده‌ای از نوشته‌ها و آثار ادبی چند نسل از شاعران، نویسندگان و پژوهشگران ایرانی را دربرگیرد.

شناسنامه

نام نشریه: مجله ارمغان
مؤسس: حسن وحید دستگردی
مدیر دوره نخست: حسن وحید دستگردی
مدیر دوره دوم: محمود وحیدزاده دستگردی (نسیم)
محل انتشار: تهران
آغاز انتشار: بهمن ۱۲۹۸ خورشیدی
پایان دوره نخست: دی ۱۳۲۱ خورشیدی
تعداد شماره‌های دوره نخست: ۲۳۶ شماره
آغاز دوره دوم: فروردین ۱۳۲۷ خورشیدی
پایان انتشار: آذر ۱۳۵۷ خورشیدی
دوره تاریخی: اواخر قاجار و دوره پهلوی
زبان: فارسی
نوع نشریه: ماهنامه
موضوع: ادبی، تاریخی، علمی و اجتماعی