مجله ایرانشهر
مجله ایرانشهر | حسین کاظم‌زاده ایرانشهر؛ مجله فاخر فارسی، چاپ برلین
مجله «ایرانشهر» از نشریات فارسی‌زبان چاپ اروپا بود که به مدیریت و کوشش حسین کاظم‌زاده ایرانشهر در برلین منتشر می‌شد. انتشار آن از ذیقعده ۱۳۴۰ قمری، برابر با سال ۱۹۲۲ میلادی آغاز شد و تا اسفند ۱۳۰۵ خورشیدی، برابر با فوریه ۱۹۲۷ میلادی ادامه یافت. در چهار سال انتشار ایرانشهر، در مجموع ۴۸ شماره از آن منتشر شد.
ایرانشهر مجله‌ای مصور، علمی، ادبی و اجتماعی بود و مطالب آن حوزه‌های متنوعی چون تاریخ، ادبیات، فلسفه، مسائل اجتماعی، تعلیم و تربیت، جهان زنان، شرح حال مردان نامور، هنر، روابط شرق و غرب، نقد و معرفی مطبوعات و تحقیقات ادبی را دربر می‌گرفت. مقالات مجله را شماری از نویسندگان و پژوهشگران ایرانی و غیرایرانی می‌نوشتند و تصاویر شخصیت‌های تاریخی، ادبی و فرهنگی نیز در صفحات آن چاپ می‌شد.
ادوارد براون در جلد چهارم تاریخ ادبیات ایران آغاز انتشار ایرانشهر را در ژوئن ۱۹۲۲ در برلین ذکر کرده و آن را مجله‌ای علمی و ادبی به زبان فارسی معرفی کرده است. به نوشته او، اگرچه در آغاز انتشار مجله به صورت پانزده‌روزه در نظر گرفته شده بود، در عمل غالباً ماهی یک شماره انتشار می‌یافت. براون همچنین به توجه ایرانشهر به تاریخ ایران پیش از اسلام و مسائل فکری و اجتماعی نسل جوان ایران اشاره کرده است.
سال سوم ایرانشهر شامل ۱۲ شماره و ۷۶۶ صفحه بود. شماره دوازدهم و پایانی این سال در اول آبان ۱۳۰۴ خورشیدی، برابر با ۴ ربیع‌الثانی ۱۳۴۴ قمری منتشر شد. از مطالب قابل توجه این شماره مقاله‌ای با عنوان «تاریخ ایران تازه شد؛ خاتمه سلطنت قاجار و طلوع دوره پهلوی» بود.
مطالب سال سوم در بخش‌هایی با عناوین اجتماعی، ادبی، فلسفی، تاریخی، فنی، جهان زنان، معارف ایران، تعلیم و تربیت، معارف دیگران، مردان نامور، صنایع ظریفه، شرق و غرب، مطبوعات تازه، تدقیقات ادبی، سؤالات علمی و متفرقه تنظیم می‌شد. از نویسندگان و همکاران این دوره می‌توان به حسین کاظم‌زاده ایرانشهر، رضازاده شفق، محمد قزوینی، هوشیار شیرازی و رشید یاسمی اشاره کرد.
سال چهارم ایرانشهر
سال چهارم مجله با همان شیوه و قطع سال‌های پیش آغاز شد. نخستین شماره این سال در اول فروردین ۱۳۰۵ خورشیدی، برابر با ۲۲ مارس ۱۹۲۶ انتشار یافت. بر روی مجله عبارت‌های «مؤسس حسین کاظم‌زاده ایرانشهر» و «مجله مصور علمی، ادبی و اجتماعی» درج می‌شد و اعلام شده بود که مجله ماهی یک‌بار و در ۶۴ صفحه، با همکاری فضلای شرق و غرب منتشر می‌شود.
شماره دوازدهم سال چهارم، که آخرین شماره ایرانشهر بود، در اول اسفند ۱۳۰۵ خورشیدی انتشار یافت. مجموع صفحات این سال، بدون احتساب فهرست‌ها، آگهی‌ها و ضمائم، ۷۷۸ صفحه بود.
ایرانشهر در سال چهارم نیز مجموعه متنوعی از مقالات اجتماعی، ادبی، فلسفی، تاریخی و علمی را منتشر کرد. تصاویر متعددی نیز در آن به چاپ رسید که از جمله آنها تصاویر سید جمال‌الدین اسدآبادی، ادوارد براون، شیخ محمد خیابانی و نمونه‌هایی از خوشنویسی و اسناد فرهنگی بود. بنا بر گزارش صدر هاشمی، در این سال در مجموع حدود ۴۵ تصویر در مجله چاپ شده است.
یکی از مطالب مهم این دوره مقاله محمد قزوینی درباره زندگی و احوال ادوارد براون بود که انتشار آن از شماره دوم سال چهارم آغاز شد.
حسین کاظم‌زاده ایرانشهر
حسین کاظم‌زاده ایرانشهر از نویسندگان و فعالان فرهنگی ایرانی مقیم اروپا بود که بخش مهمی از فعالیت خود را به انتشار آثار فارسی و مباحث فرهنگی، آموزشی و اجتماعی اختصاص داد. نام او بیش از همه با تأسیس و انتشار مجله ایرانشهر در برلین پیوند خورده است.
فعالیت کاظم‌زاده به انتشار ایرانشهر محدود نبود و آثار متعددی نیز در زمینه تعلیم و تربیت، اخلاق و مباحث فکری منتشر کرد. از آثار ذکرشده برای او می‌توان به تداوی روحی با طریقه تلقین به نفس، راه نو در تعلیم و تربیت، رهبر نژاد نو در جستجوی خوشبختی، معارف عثمانی و تجلیات روح ایرانی اشاره کرد. شماری از این آثار در چاپخانه ایرانشهر در برلین منتشر شدند.
به این ترتیب، مجموعه چهار ساله ایرانشهر، با ۴۸ شماره و حجم قابل توجهی از مقالات و تصاویر، منبعی برای مطالعه جریان‌های فکری، فرهنگی و ادبی ایرانیان در اروپا و مباحث مطرح در جامعه ایران در سال‌های پایانی قاجار و آغاز دوره پهلوی به شمار می‌آید.
شناسنامه
نام نشریه: مجله ایرانشهر
مؤسس و مدیر: حسین کاظم‌زاده ایرانشهر
محل انتشار: برلین، آلمان
آغاز انتشار: ذیقعده ۱۳۴۰ قمری / ۱۹۲۲ میلادی
پایان انتشار: اسفند ۱۳۰۵ خورشیدی / فوریه ۱۹۲۷ میلادی
دوره انتشار: چهار سال
تعداد کل شماره‌ها: ۴۸ شماره
فاصله انتشار: عمدتاً ماهانه
نوع نشریه: مصور، علمی، ادبی و اجتماعی
زبان: فارسی
موضوعات: علمی، ادبی، اجتماعی، تاریخی، فلسفی، آموزشی و فرهنگی
محل چاپ: برلین
قیمت اشتراک در سال‌های سوم و چهارم: یک لیره انگلیسی
قیمت تک‌شماره در سال چهارم: دو شلینگ