ندای اسلام

روزنامه ندای اسلام | سید ضیاءالدین طباطبایی؛ مطبوعات قاجار

روزنامه «ندای اسلام» از نشریات فارسی‌زبان شیراز در اواخر دوره قاجار بود که به مدیریت سید ضیاءالدین طباطبایی منتشر می‌شد. منابع تاریخ مطبوعات، ندای اسلام را از نخستین فعالیت‌های مطبوعاتی سید ضیاء می‌شمارند و نام آن را در میان جراید دوره مشروطه ثبت کرده‌اند. دانشنامه ایرانیکا نیز «Nedā-ye Eslām» را در فهرست مطبوعات مشروطه با محل انتشار شیراز و نام سید ضیاءالدین طباطبایی به‌عنوان مدیر آن ذکر می‌کند.

بر اساس گزارش محمد صدر هاشمی در تاریخ جراید و مجلات ایران، انتشار «ندای اسلام» در سال ۱۳۲۰ قمری در شیراز آغاز شد و نخستین شماره آن در ۱۱ صفر ۱۳۲۰ قمری انتشار یافت. روزنامه به شیوه چاپ سنگی و به صورت هفتگی منتشر می‌شد و هر شماره بین چهار تا هشت صفحه داشت. بهای اشتراک آن در شیراز ۳۰ قران، در دیگر شهرهای ایران ۳۶ قران و برای خارج از کشور ۴۰ قران تعیین شده بود.

روزنامه «ندای وطن» در شماره مورخ ۲۰ صفر همان سال از آغاز انتشار ندای اسلام در شیراز خبر داده و آن را نشریه‌ای به قلم سید ضیاءالدین معرفی کرده است. ادوارد براون نیز در اثر خود درباره مطبوعات و شعر فارسی نوشته است که شماره‌های ۷، ۱۴ و ۲۵ این روزنامه را در اختیار داشته است.

فعالیت مطبوعاتی سید ضیاء از سنین نوجوانی آغاز شد. او ابتدا نشریه‌ای با نام «اسلام» و پس از آن «ندای اسلام» را در شیراز منتشر کرد. در منابع دیگر نیز انتشار این دو نشریه در شیراز و ارتباط آنها با فعالیت‌های آغازین سید ضیاء در جریان مشروطه ذکر شده است.

«ندای اسلام» در فضای سیاسی پرتنش سال‌های مشروطه منتشر می‌شد. بر اساس روایتی که صدر هاشمی از کتاب اسرار سیاسی کودتا ـ زندگانی آقای سید ضیاءالدین طباطبایی نقل می‌کند، سید ضیاء پس از انتشار روزنامه «اسلام»، «ندای اسلام» را با لحنی تندتر منتشر کرد و در آن به متنفذان فارس و مخالفان مشروطه حمله می‌کرد. همان روایت از تهدید جانی او و تیراندازی به دفتر روزنامه سخن می‌گوید و خروج مخفیانه‌اش از شیراز به سوی تهران را در ادامه این حوادث قرار می‌دهد. این بخش بهتر است به عنوان روایت آن منبع نقل شود، نه یک گزارش بی‌طرف و قطعی از وقایع.

طبق گزارش صدر هاشمی، انتشار ندای اسلام تا سال ۱۳۲۸ قمری ادامه یافت و با رفتن سید ضیاء از شیراز به تهران متوقف شد. با این حال، درباره تاریخ دقیق آغاز فعالیت این نشریه در منابع اختلاف وجود دارد؛ برخی منابع دیگر آن را به سال‌های بعد و آغاز جنبش مشروطه نسبت می‌دهند. بنابراین برای آرشیو تاریخی شما بهتر است تاریخ ۱۱ صفر ۱۳۲۰ قمری با عبارت «بر اساس تاریخ جراید و مجلات ایران» ثبت شود تا اختلاف منابع نیز نادیده گرفته نشود.

شناسنامه

نام نشریه: ندای اسلام
مدیر: سید ضیاءالدین طباطبایی
محل انتشار: شیراز
زبان: فارسی
دوره تاریخی: قاجار
نوع انتشار: هفتگی
شیوه چاپ: چاپ سنگی
تعداد صفحات: ۴ تا ۸ صفحه
تاریخ انتشار نخستین شماره: ۱۱ صفر ۱۳۲۰ قمری (بر اساس صدر هاشمی)
سال توقف انتشار: ۱۳۲۸ قمری (بر اساس صدر هاشمی)