آژیر
روزنامه آژیر | سید جعفر پیشهوری
آژیر روزنامهای فارسیزبان با گرایش سیاسی چپ بود که از خرداد ۱۳۲۲ تا خرداد ۱۳۲۴ خورشیدی در تهران انتشار یافت. صاحبامتیاز و چهره اصلی این روزنامه سید جعفر پیشهوری بود که سردبیری آژیر را نیز بر عهده داشت و بخشی از مقالات آن را با نام خود یا با نام مستعار «رشتی» مینوشت.
نخستین شماره آژیر در اول خرداد ۱۳۲۲ منتشر شد. پیشهوری پس از سقوط رضاشاه و آزادی از تبعید، فعالیت سیاسی و مطبوعاتی خود را از سر گرفته بود و انتشار آژیر یکی از مهمترین فعالیتهای مطبوعاتی او در این دوره به شمار میرفت.
محتوای سیاسی روزنامه آژیر
بخش مهمی از مطالب آژیر به مسائل سیاسی و اجتماعی ایران و رویدادهای داخلی و بینالمللی اختصاص داشت. انتشار آن نیز با یکی از پرتحولترین دورههای تاریخ معاصر ایران همزمان بود؛ دورهای که ایران در اشغال متفقین قرار داشت و فعالیت احزاب و مطبوعات سیاسی پس از پایان حکومت رضاشاه گسترش یافته بود.
پیشهوری از آژیر برای بیان دیدگاههای سیاسی خود استفاده میکرد و در موضوعات مهم روز، از سیاست داخلی و فعالیت مجلس گرفته تا روابط ایران و شوروی، مقاله مینوشت.
یکی از موضوعاتی که در آژیر بازتاب یافت، مسئله امتیاز نفت شمال بود. پیشهوری در این موضوع از واگذاری امتیاز نفت شمال به اتحاد شوروی حمایت میکرد و با سیاست عدم اعطای امتیاز نفت به دولتهای خارجی که محمد مصدق از آن دفاع میکرد، مخالفت داشت.
آژیر و حزب توده ایران
رابطه پیشهوری با حزب توده پیچیده بود. او از کمونیستهای قدیمی ایران و از افراد حاضر در نشستهای نخستین تشکیل حزب توده پس از شهریور ۱۳۲۰ بود، اما به دلایل سیاسی و اختلافات قدیمی با شماری از رهبران حزب، فعالیت مستمری در تشکیلات حزب توده نداشت.
این اختلافات در دوره انتشار آژیر نیز ادامه پیدا کرد. با وجود گرایش چپ روزنامه، آژیر نشریه حزبی نبود. برای نمونه، این روزنامه پس از مرگ رضاشاه در صفحه نخست خود به محمدرضاشاه تسلیت گفت؛ اقدامی که با واکنش منفی برخی از اعضای حزب توده روبهرو شد.
انتخابات مجلس چهاردهم
در زمان انتشار آژیر، پیشهوری در انتخابات دوره چهاردهم مجلس شورای ملی از تبریز نامزد نمایندگی شد و توانست از رأیدهندگان این شهر آرای زیادی به دست آورد.
با این حال، در ۲۳ تیر ۱۳۲۳ هنگام بررسی اعتبارنامه او در مجلس، آرای موافق و مخالف مساوی شد و در نهایت اعتبارنامه پیشهوری به تصویب نرسید. این موضوع از مهمترین حوادث سیاسی زندگی او در دوره انتشار آژیر بود.
پایان انتشار آژیر
انتشار آژیر تا خرداد ۱۳۲۴ ادامه یافت. اندکی بعد پیشهوری فعالیت سیاسی خود را به آذربایجان منتقل کرد.
او در سال ۱۳۲۴ به تبریز رفت و همراه گروهی از فعالان سیاسی، فرقه دموکرات آذربایجان را تأسیس کرد. این تشکل با انتشار بیانیه ۱۲ شهریور ۱۳۲۴ اعلام موجودیت کرد و پیشهوری در ادامه در رأس حکومت تشکیلشده در آذربایجان قرار گرفت.
با انتقال فعالیتهای پیشهوری به تبریز، دوره انتشار روزنامه آژیر در تهران نیز پایان یافت.
سید جعفر پیشهوری
سید جعفر پیشهوری با نام اصلی میرجعفر جوادزاده در سال ۱۲۷۲ خورشیدی در روستای زاویه سادات خلخال به دنیا آمد. او در کودکی همراه خانواده به قفقاز رفت و در باکو تحصیل کرد و مدتی نیز به معلمی پرداخت.
پیشهوری فعالیت مطبوعاتی خود را سالها پیش از انتشار آژیر آغاز کرده بود. پس از انقلاب روسیه به جریانهای کمونیستی نزدیک شد و با چند نشریه در قفقاز همکاری کرد. او به حزب عدالت پیوست و در سال ۱۲۹۸ به عضویت کمیته مرکزی آن درآمد. پس از تبدیل حزب عدالت به حزب کمونیست ایران نیز در کمیته مرکزی حزب فعالیت کرد.
فعالیتهای مطبوعاتی پیش از آژیر
پیشهوری از چهرههایی بود که فعالیت سیاسی او از ابتدا با روزنامهنگاری پیوند داشت. او در باکو با نشریاتی از جمله آچیق سوز و حریت همکاری کرد و سردبیری روزنامه دوزبانه ترکی آذربایجانی ـ فارسی «حریت» را نیز بر عهده داشت.
پس از بازگشت به ایران، از گردانندگان اصلی روزنامه حقیقت در تهران شد. حقیقت در سالهای ۱۳۰۰ و ۱۳۰۱ منتشر میشد و از نشریات سیاسی چپ آن دوره بود. این روزنامه در تیر ۱۳۰۱ توقیف شد.
بنابراین انتشار آژیر در سال ۱۳۲۲ ادامه فعالیت مطبوعاتی پیشهوری پس از سالها فعالیت سیاسی، زندان و تبعید بود.
زندان در دوره رضاشاه
پیشهوری در سال ۱۳۰۹ همراه شماری از اعضای شبکه کمونیستی بازداشت شد. محاکمه او چند سال بعد انجام گرفت و در اواخر سال ۱۳۱۸ به اتهام عضویت و تبلیغ تشکیلات کمونیستی به زندان محکوم شد.
پس از حدود ده سال زندان، به کاشان تبعید شد. با سقوط رضاشاه در شهریور ۱۳۲۰ از محدودیت خارج شد و بار دیگر فعالیت سیاسی و مطبوعاتی خود را آغاز کرد.
پیشهوری پس از آژیر
در سال ۱۳۲۴، پیشهوری به تبریز رفت و در تأسیس فرقه دموکرات آذربایجان نقش اصلی داشت. در ۲۱ آذر همان سال، پس از تشکیل مجلس ملی آذربایجان، حکومتی به نخستوزیری او تشکیل شد. این حکومت در شرایط حضور نیروهای شوروی در شمال ایران شکل گرفت و از حمایت شوروی برخوردار بود.
پس از خروج نیروهای شوروی از ایران و ورود نیروهای دولت مرکزی به آذربایجان در سال ۱۳۲۵، حکومت فرقه دموکرات از هم پاشید. پیشهوری از ایران خارج شد و به باکو رفت.
او در سال ۱۳۲۶ خورشیدی درگذشت.
جمعبندی
روزنامه آژیر از جراید سیاسی چپ تهران در سالهای پایانی جنگ جهانی دوم بود. این روزنامه از اول خرداد ۱۳۲۲ به مدیریت و صاحبامتیازی سید جعفر پیشهوری منتشر شد و انتشار آن تا خرداد ۱۳۲۴ ادامه یافت.
آژیر را باید در پیوند با سابقه طولانی روزنامهنگاری پیشهوری بررسی کرد؛ فعالیتی که پیش از آن با نشریاتی چون حریت و حقیقت آغاز شده بود. با انتقال پیشهوری به تبریز و آغاز مرحله تازه فعالیت سیاسی او در فرقه دموکرات آذربایجان، انتشار آژیر در تهران نیز پایان یافت.
شناسنامه
نام نشریه: آژیر
نوع نشریه: روزنامه سیاسی
زبان: فارسی
محل انتشار: تهران
صاحبامتیاز: سید جعفر پیشهوری
مدیر و سردبیر: سید جعفر پیشهوری
نام دیگر مدیر: میرجعفر جوادزاده
نام مستعار در برخی مقالات: رشتی
تاریخ آغاز انتشار: اول خرداد ۱۳۲۲ خورشیدی
پایان انتشار: خرداد ۱۳۲۴ خورشیدی
دوره تاریخی: پهلوی دوم