عهد انقلاب
روزنامه عهد انقلاب | ادامه عصر انقلاب و دورهای به نگارندگی سعید نفیسی
روزنامه عهد انقلاب از نشریات سیاسی تهران در دوره قاجار بود که تاریخ انتشار آن ارتباط مستقیمی با روزنامه عصر انقلاب داشت. نخستین دوره عهد انقلاب در سال ۱۳۳۳ قمری و پس از توقیف عصر انقلاب منتشر شد. دوره دیگری از آن نیز در سال ۱۳۰۲ خورشیدی به صاحبامتیازی میرزا آقاخان فریار همدانی و با مؤسسی و نگارندگی سعید نفیسی انتشار یافت.
از عصر انقلاب تا عهد انقلاب
میرزا آقاخان فریار همدانی از ۱۰ بهمن ۱۲۹۳ خورشیدی، برابر با ۱۴ ربیعالاول ۱۳۳۳ قمری، روزنامه عصر انقلاب را در تهران منتشر میکرد. این روزنامه در دو صفحه، قطع بزرگ و با چاپ سربی انتشار مییافت. در آغاز هفتهنامه بود و سپس هفتهای دو بار منتشر شد.
عصر انقلاب روزنامهای سیاسی و منتقد دولت بود و در طول انتشار چند بار توقیف شد.
شماره ۲۹ سال اول عصر انقلاب، مورخ چهارشنبه ۱۸ رجب ۱۳۳۳ قمری، از جمله شامل مقالهای با عنوان «اسلام و وضعیت کنونی دنیا ـ عثمانی و جنگ» بود. پس از آن روزنامه برای مدتی توقیف شد.
در پی این توقیف، میرزا آقاخان روزنامه را با عنوان عهد انقلاب منتشر کرد. نخستین شماره عهد انقلاب در سهشنبه ۱۰ ذیقعده ۱۳۳۳ قمری، برابر با ۲۹ سنبله ۱۲۹۴ خورشیدی و ۲۱ سپتامبر ۱۹۱۵ میلادی توزیع شد.
در سرمقاله این شماره توضیح داده شده بود که عصر انقلاب در دوره صدارت عینالدوله توقیف شده و عهد انقلاب با همان مرام و مسلک روزنامه توقیفشده به انتشار ادامه خواهد داد. همچنین مدیر روزنامه نوشته بود که امتیاز عهد انقلاب را از پیش در اختیار داشته، اما بیماری و برخی موانع موجب تأخیر در انتشار آن شده بود.
به همین دلیل، نخستین شماره عهد انقلاب در عین حال شماره ۳۰ عصر انقلاب نیز به شمار میرفت.
محل اداره، قیمت اشتراک و قطع روزنامه همان مشخصات عصر انقلاب بود. تفاوت اصلی در روزهای انتشار بود و عهد انقلاب در این دوره روزهای سهشنبه و جمعه منتشر میشد.
از این دوره دستکم تا شماره ۱۱ عهد انقلاب، برابر با شماره ۴۰ در شمارهگذاری پیوسته عصر انقلاب، نسخه گزارش شده است. این شماره در ۲۹ ذیحجه ۱۳۳۳ قمری منتشر شد. پس از آن عهد انقلاب مدتی تعطیل شد.
انتشار مجدد عهد انقلاب در سال ۱۳۰۲
عهد انقلاب چند سال بعد بار دیگر در تهران منتشر شد. در این دوره میرزا آقاخان فریار همدانی صاحبامتیاز و سعید نفیسی مؤسس و نگارنده روزنامه بود.
این دوره با روزنامه امید نیز ارتباط داشت. سعید نفیسی شماره نخست امید را در سهشنبه ۱۱ سرطان ۱۳۰۲ خورشیدی منتشر کرد، اما روزنامه توقیف شد و به جای شماره دوم آن، عهد انقلاب انتشار یافت.
نخستین شماره این دوره عهد انقلاب، که در ادامه شمارهگذاری امید نیز قرار داشت، در چهار صفحه و قطع بزرگ در مطبعه بوسفور، شعبه ۳ چاپ و در پنجشنبه ۱۳ سرطان ۱۳۰۲، برابر با ۲۰ ذیقعده ۱۳۴۱ قمری و ۵ ژوئیه ۱۹۲۳ میلادی منتشر شد.
محل اداره روزنامه در تهران، خیابان علاءالدوله، اداره شفق سرخ بود و روزنامه هفتهای دو بار در روزهای سهشنبه و پنجشنبه انتشار مییافت.
اشتراک سالانه در ایران هشت تومان تعیین شده بود و هر شماره هشت شاهی قیمت داشت.
مطالب روزنامه در دوره سعید نفیسی
سرمقاله نخست این دوره با عنوان «یغماگری بلدیه طهران» منتشر شد و به انتقاد از وضعیت اداره بلدیه و مؤسسات عمومی اختصاص داشت.
سرمقالههای عهد انقلاب در این دوره عموماً به قلم سعید نفیسی و با امضای او منتشر میشد.
مطالب ادبی نیز در روزنامه جای داشت. در صفحه سوم نخستین شماره ترجمه قطعهای از آلفونس دوده به صورت پاورقی منتشر شد و در صفحه چهارم علاوه بر اخبار خارجی، مطالبی از دیگر مطبوعات ایران نقل شده بود. در شماره چهارم نیز ترجمه «آخرین درس» اثر آلفونس دوده به چاپ رسید.
از این دوره دستکم تا شماره هفتم، مورخ سهشنبه اول اسد ۱۳۰۲، برابر با ۹ ذیحجه ۱۳۴۱ قمری نسخه گزارش شده است.
میرزا آقاخان فریار همدانی
میرزا آقاخان فریار همدانی، معروف به آقاخان عصر انقلاب، در سال ۱۲۶۴ خورشیدی در همدان متولد شد. پدرش میرزا عبدالله همدانی بود. او پس از تحصیلات متداول زمان خود وارد فعالیتهای سیاسی و مطبوعاتی شد و در جریان فعالیتهای سیاسی چندین بار بازداشت و زندانی گردید.
در جریان جنگ جهانی اول در مهاجرت سیاسی و تشکیل دولت موقت مشارکت داشت. مهمترین فعالیت مطبوعاتی او انتشار عصر انقلاب بود که از سال ۱۲۹۳ خورشیدی در تهران منتشر میشد. توقیفهای این روزنامه حتی در مجلس شورای ملی نیز مطرح شد و نمایندگانی از جمله ملکالشعرای بهار نسبت به توقیف مطبوعات بدون محاکمه اعتراض کردند.
پس از توقیف عصر انقلاب، آقاخان انتشار عهد انقلاب را دنبال کرد و در دوره بعد نیز سعید نفیسی با این روزنامه همکاری داشت.
آقاخان در انتخابات دوره پنجم مجلس شورای ملی به نمایندگی اردبیل و خلخال انتخاب شد و در دوره ششم نیز نمایندگی این حوزه را حفظ کرد. او بعدها در وزارت فوائد عامه و وزارت طرق و شوارع فعالیت کرد، مدتی رئیس اداره راه اصفهان بود و سپس به مقام مدیرکلی وزارت راه رسید.
با اجباری شدن انتخاب نام خانوادگی، آقاخان نام روزنامه خود، «عصر انقلاب»، را به عنوان نام خانوادگی برگزید و از این رو در منابع با نام آقاخان عصر انقلاب نیز شناخته میشود.
او در سال ۱۳۲۴ خورشیدی درگذشت.
سعید نفیسی و عهد انقلاب
سعید نفیسی در دوره سال ۱۳۰۲ از چهرههای اصلی عهد انقلاب بود و به عنوان مؤسس و نگارنده آن معرفی شده است. سرمقالههای این دوره نیز عموماً به قلم و امضای او منتشر میشد.
حضور نفیسی در این روزنامه تنها به مقالات سیاسی محدود نبود و مطالب ادبی و ترجمه آثار نویسندگان اروپایی نیز در صفحات عهد انقلاب انتشار مییافت.
جمعبندی
تاریخ عهد انقلاب با دو نشریه دیگر پیوند دارد. این روزنامه نخست در سال ۱۳۳۳ قمری پس از توقیف عصر انقلاب و با ادامه شمارهگذاری آن منتشر شد. در سال ۱۳۰۲ خورشیدی نیز پس از توقیف نخستین شماره امید، عهد انقلاب بار دیگر به صاحبامتیازی میرزا آقاخان فریار همدانی و نگارندگی سعید نفیسی انتشار یافت.
بنابراین سه عنوان عصر انقلاب، عهد انقلاب و امید در مقاطع مختلف از نظر مدیران، توقیفها و ادامه انتشار با یکدیگر ارتباط داشتهاند، هرچند هر یک عنوان و سابقه انتشار جداگانهای داشتهاند.
شناسنامه
نام روزنامه: عهد انقلاب
محل انتشار: تهران
دوره تاریخی: قاجار
دوره نخست عهد انقلاب:
مدیر مرتبط: میرزا آقاخان فریار همدانی (آقاخان عصر انقلاب)
سال آغاز: ۱۳۳۳ قمری / ۱۲۹۴ خورشیدی
تاریخ شماره نخست: ۱۰ ذیقعده ۱۳۳۳ / ۲۹ سنبله ۱۲۹۴ / ۲۱ سپتامبر ۱۹۱۵
ارتباط با عصر انقلاب: انتشار پس از توقیف عصر انقلاب
شماره نخست عهد انقلاب: شماره ۳۰ در شمارهگذاری پیوسته عصر انقلاب
روزهای انتشار: سهشنبه و جمعه
آخرین شماره ذکرشده: شماره ۱۱ عهد انقلاب / شماره ۴۰ پیوسته
دوره سال ۱۳۰۲:
صاحبامتیاز: میرزا آقاخان فریار همدانی
مؤسس و نگارنده: سعید نفیسی
تاریخ نخستین شماره این دوره: ۱۳ سرطان ۱۳۰۲ / ۲۰ ذیقعده ۱۳۴۱ / ۵ ژوئیه ۱۹۲۳
ارتباط با امید: انتشار به جای شماره دوم روزنامه امید
تعداد صفحات: ۴ صفحه
قطع: بزرگ
چاپخانه: مطبعه بوسفور، شعبه ۳
محل اداره: تهران، خیابان علاءالدوله، اداره شفق سرخ
ترتیب انتشار: هفتهای دو بار، سهشنبه و پنجشنبه
اشتراک سالانه ایران: ۸ تومان
قیمت تکشماره: ۸ شاهی
آخرین شماره ذکرشده: شماره ۷، اول اسد ۱۳۰۲