الدین والحیوه
مجله الدین و الحیوه | نشریه دینی و اخلاقی تبریز
مجله الدین و الحیوه نشریهای دینی، اخلاقی و تا حدی علمی بود که به مدیریت حاج میرزا علی مقدس در تبریز تأسیس شد. این مجله در زمره نشریاتی قرار میگیرد که با رویکردی مذهبی و آموزشی در اواخر دوره قاجار منتشر میشدند و بیش از هر چیز بر ترویج مفاهیم دینی تمرکز داشتند.
آغاز انتشار و ویژگیها
نخستین سال انتشار مجله با معرفی آن بهعنوان نشریهای دینی، علمی، اخلاقی، صحی و تاریخی همراه بود، اما در سال دوم بهدلیل گرانی هزینههای چاپ و محدودیت صفحات، بخشهای مربوط به مباحث صحی و تاریخی کنار گذاشته شد. از این زمان، مجله بیشتر بر موضوعات دینی و اخلاقی متمرکز شد و بهصورت ماهیانه انتشار یافت.
شماره اول سال دوم در تاریخ دوم جمادیالثانی ۱۳۴۹ قمری منتشر شده و تا شماره هفتم همان سال که در دوم ذیحجه ۱۳۴۹ قمری به چاپ رسید، مجموع صفحات به ۱۹۰ صفحه میرسد. هر شماره حدود ۳۰ صفحه و در قطع خشتی کوچک بوده و با چاپ سربی در مطبعه حقیقت تبریز انتشار مییافت. محل اداره نیز در محله نوبر، در منزل شخصی مدیر قرار داشت.
هویت و شیوه نگارش
در زیر عنوان مجله، همواره این بیت درج میشد:
«هر کجا دین بود حیات آنجاست / زندگانی ز دین حق برپاست»
یکی از ویژگیهای قابل توجه این نشریه، استفاده از ترکیبات و عناوین عربی برای مطالب است، مانند «اهمیت المطبوعات» یا «تعالیم القرآن». این شیوه، در کنار نام خود مجله، نشاندهنده گرایش زبانی و فکری مدیر آن به ادبیات دینی و عربی است.
محتوای مجله عمدتاً به مسائل مذهبی، اخلاقی و تربیتی اختصاص داشت و بیشتر مقالات نیز به قلم خود مدیر نوشته میشد. در یکی از شمارهها، مجله چنین تعریف شده است که «مانند مدرسه سیار» است و همه افراد میتوانند از آن بهرهمند شوند؛ تعبیری که نگاه آموزشی و عمومی آن را نشان میدهد.
وضعیت انتشار و استقبال
با وجود انتشار منظم ماهیانه در نظر، گاهی فاصله میان شمارهها بیشتر از موعد مقرر میشد. این نشریه در مجموع حدود دو سال دوام آورد. قیمت اشتراک سالیانه ۱۲ قران و ششماهه ۶ قران تعیین شده بود و برای ارسال به ولایات، هزینهای نیز به آن افزوده میشد.
با این حال، بهنظر میرسد استقبال از مجله چندان گسترده نبوده است. نثر نسبتاً پیچیده و استفاده فراوان از اصطلاحات عربی، خواندن آن را برای عموم دشوار میکرد. از سوی دیگر، مدیر مجله در برخی شمارهها به تأخیر در پرداخت حق اشتراک و مشکلات مالی اشاره کرده و حتی از تأمین هزینه چاپ از طریق قرض سخن گفته است.